W 2026 r. przedsiębiorca na pełnym ZUS płaci za siebie 1926,76 zł składek społecznych miesięcznie (z dobrowolną chorobową) albo 1788,29 zł bez niej, a do tego składkę zdrowotną zależną od formy opodatkowania. Na wcześniejszych etapach działalności kwoty są znacznie niższe: od samej składki zdrowotnej przy uldze na start po 456,18 zł przy składkach preferencyjnych. Poniżej zestawienie wszystkich wariantów wraz z przykładami miesięcznego i rocznego kosztu.
Z czego składa się miesięczna wpłata
Składki społeczne liczy się procentowo od podstawy wymiaru. Najniższa podstawa przy pełnym ZUS wynosi w 2026 r. 5652 zł, czyli 60% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia. Stawki są następujące:
- emerytalna – 19,52% podstawy;
- rentowa – 8%;
- chorobowa – 2,45%, dla przedsiębiorcy dobrowolna;
- wypadkowa – od 0,67% do 3,33%; firma zgłaszająca do ubezpieczenia wypadkowego nie więcej niż 9 osób stosuje 1,67%;
- Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy – łącznie 2,45%, ale tylko wtedy, gdy podstawa jest co najmniej równa minimalnemu wynagrodzeniu (w 2026 r. 4806 zł).
Funduszy nie płacą też kobiety od 55. i mężczyźni od 60. roku życia. Składka zdrowotna jest odrębnym obciążeniem i nie podlega żadnej z ulg w składkach społecznych.
Cztery etapy i ich koszt w 2026 r.
Kwoty w tabeli dotyczą składek społecznych i funduszy przy stopie wypadkowej 1,67%, bez składki zdrowotnej.
| Etap | Podstawa | Bez chorobowej | Z chorobową |
|---|---|---|---|
| Ulga na start (pierwsze 6 miesięcy) | brak | 0 zł | 0 zł |
| Składki preferencyjne (24 miesiące) | 1441,80 zł | 420,86 zł | 456,18 zł |
| Mały ZUS Plus | od 1441,80 zł do 5652 zł | od 420,86 zł | od 456,18 zł |
| Pełny ZUS | 5652 zł | 1788,29 zł | 1926,76 zł |
Pełne składki przy podstawie 5652 zł to: emerytalna 1103,27 zł, rentowa 452,16 zł, wypadkowa 94,39 zł, chorobowa 138,47 zł oraz fundusze 138,47 zł. Przy składkach preferencyjnych fundusze nie są naliczane, bo podstawa jest niższa od minimalnego wynagrodzenia. Szczegóły pierwszych dwóch etapów opisują artykuły o uldze na start i o niskim ZUS na początku działalności, a sposób wyliczania podstawy z dochodu – tekst o Małym ZUS Plus.
Składka zdrowotna według formy opodatkowania
Składkę zdrowotną płaci każdy przedsiębiorca, także w okresie ulgi na start. W roku składkowym od 1 lutego 2026 r. do 31 stycznia 2027 r. wynosi ona:
- skala podatkowa – 9% dochodu z działalności, nie mniej niż 432,54 zł;
- podatek liniowy – 4,9% dochodu, również z minimum 432,54 zł;
- ryczałt od przychodów ewidencjonowanych – kwota stała zależna od rocznego przychodu: 498,35 zł (do 60 tys. zł), 830,58 zł (od 60 do 300 tys. zł) albo 1495,04 zł (powyżej 300 tys. zł);
- karta podatkowa – 432,54 zł.
Na skali i podatku liniowym miesięczna składka zmienia się razem z dochodem, a po zakończeniu roku następuje roczne rozliczenie: nadpłatę można odzyskać, a niedopłatę trzeba uregulować. Wszystkie trzy kwoty ryczałtowe liczy się od przeciętnego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw z IV kwartału 2025 r., które wyniosło 9228,64 zł.
Przykładowe koszty miesięczne i roczne
Trzy typowe sytuacje w 2026 r., przy założeniu stopy wypadkowej 1,67%:
- Grafik na ryczałcie, przychód ok. 50 tys. zł rocznie, pełny ZUS z chorobową. Miesięcznie 1926,76 zł składek społecznych i 498,35 zł zdrowotnej, razem 2425,11 zł. W skali roku składki społeczne to 23 121,12 zł, a zdrowotna 5980,16 zł.
- Programista na podatku liniowym w drugim roku działalności, składki preferencyjne bez chorobowej. Miesięcznie 420,86 zł składek społecznych, czyli 5050,32 zł rocznie, plus 4,9% dochodu jako składka zdrowotna, nie mniej niż 432,54 zł.
- Konsultantka w pierwszym półroczu, ulga na start, skala podatkowa. Składki społeczne 0 zł, składka zdrowotna 9% dochodu, nie mniej niż 432,54 zł. Trzeba pamiętać, że w tym okresie nie ma ubezpieczenia chorobowego ani emerytalnego z działalności.
Kiedy kwoty się zmieniają i kiedy płaci się mniej
Kalendarz zmian w ciągu roku bywa mylący. Nowe składki społeczne obowiązują od stycznia, bo wtedy zmienia się podstawa wymiaru. Minimalna składka zdrowotna i progi ryczałtowe dotyczą roku składkowego, który zaczyna się 1 lutego, więc za styczeń 2026 r. obowiązywały jeszcze kwoty z poprzedniego roku składkowego. Stopa wypadkowa 1,67% przysługuje firmom, które w poprzednim roku zgłaszały do tego ubezpieczenia przeciętnie nie więcej niż 9 osób.
Są też sytuacje, w których przedsiębiorca w ogóle nie płaci składek społecznych z działalności. Najczęstsza to równoległy etat w pełnym wymiarze z wynagrodzeniem co najmniej minimalnym: wtedy z firmy opłaca się tylko składkę zdrowotną. Nie można jednak w takiej sytuacji skorzystać z wakacji składkowych, bo nie ma czego zwolnić.
Terminy i rozliczenie w podatku
Osoba prowadząca jednoosobową działalność opłaca składki i składa dokumenty rozliczeniowe do 20. dnia następnego miesiąca. Spółki z osobowością prawną mają termin do 15., a jednostki budżetowe do 5. dnia.
Składki społeczne zapłacone na własne ubezpieczenia można odliczyć od dochodu w zeznaniu PIT albo zaliczyć do kosztów. Składka zdrowotna przy podatku liniowym może obniżyć dochód tylko do rocznego limitu, który jest corocznie aktualizowany obwieszczeniem w Monitorze Polskim. Przy skali podatkowej składki zdrowotnej nie odlicza się.
Jak legalnie obniżyć koszt ZUS
- Skorzystać po kolei z ulgi na start, składek preferencyjnych i Małego ZUS Plus, pilnując terminów zgłoszeń.
- Raz w roku złożyć wniosek o wakacje składkowe – jeden miesiąc składek społecznych pokrywa wtedy budżet państwa.
- Świadomie zdecydować o chorobowej: rezygnacja daje w 2026 r. 138,47 zł miesięcznie przy pełnym ZUS, ale oznacza brak zasiłku chorobowego i macierzyńskiego z działalności.
- Przy wyborze formy opodatkowania porównać łączny koszt podatku i składki zdrowotnej, a nie samą stawkę podatku.
Jak Good Balance może pomóc
W ramach księgowości uproszczonej co miesiąc wyliczamy składki ZUS, przygotowujemy deklaracje i przypominamy o terminach. Planujemy przejście przez kolejne ulgi tak, aby nie stracić żadnej z nich przez spóźnione zgłoszenie, i porównujemy koszt składek przy różnych formach opodatkowania.