Specjalista IT, który zakłada jednoosobową działalność, może legalnie płacić niskie składki ZUS przez ponad 2,5 roku: najpierw przez 6 miesięcy kalendarzowych tylko składkę zdrowotną (ulga na start), potem przez 24 miesiące składki społeczne od preferencyjnej podstawy — w 2026 r. 456,18 zł miesięcznie z dobrowolną chorobową. Warunkiem jest m.in. to, by nie świadczyć usług dla byłego pracodawcy w zakresie dawnych obowiązków. Składki zdrowotnej żadna z tych ulg nie obniża.
Trzy etapy niskiego ZUS w JDG
| Etap | Czas trwania | Składki społeczne w 2026 r. |
|---|---|---|
| Ulga na start | 6 miesięcy kalendarzowych | 0 zł — opłaca się tylko składkę zdrowotną |
| Preferencyjna podstawa | 24 miesiące kalendarzowe | od podstawy 1 441,80 zł: 456,18 zł z chorobową, bez Funduszu Pracy i Funduszu Solidarnościowego |
| Mały ZUS Plus | kolejne lata, przy przychodzie do 120 000 zł w poprzednim roku | podstawa zależna od dochodu, od 30% minimalnego wynagrodzenia do 60% prognozowanego przeciętnego |
| Pełne składki | gdy ulgi się skończą | od podstawy 5 652 zł: 1 926,76 zł bez składki zdrowotnej |
Różnica jest znacząca. Przy kwotach z 2026 r. przez pierwsze 30 miesięcy oszczędność na składkach społecznych w porównaniu z pełnym ZUS wynosi ok. 46 850 zł (6 × 1 926,76 zł + 24 × 1 470,58 zł), czyli tyle, ile ponad dwa lata pełnych składek.
Kto ma prawo do ulg
Z ulgi na start i z preferencyjnej podstawy może skorzystać osoba, która:
- zakłada działalność po raz pierwszy albo co najmniej 60 miesięcy kalendarzowych po zakończeniu lub zawieszeniu poprzedniej,
- nie wykonuje w ramach firmy dla byłego pracodawcy tych samych czynności, które wykonywała dla niego na etacie w bieżącym lub poprzednim roku kalendarzowym.
Drugi warunek jest w branży IT najczęstszą pułapką. Programista, który w czerwcu odchodzi z etatu i od lipca wystawia faktury temu samemu pracodawcy za tę samą pracę, płaci od razu pełne składki — do końca następnego roku kalendarzowego. Ulga przysługuje natomiast przy pracy dla nowego klienta, także wtedy, gdy dawny pracodawca jest klientem w zupełnie innym zakresie (to jednak zawsze wymaga ostrożnej oceny).
Jak liczyć 6 miesięcy ulgi na start — i dlaczego nie zaczynać 1. dnia miesiąca
Ulga trwa maksymalnie 6 miesięcy kalendarzowych. ZUS wyjaśnia, że jeżeli działalność rusza pierwszego dnia miesiąca, ten miesiąc jest pierwszym z sześciu. Jeżeli natomiast start przypada w trakcie miesiąca, okres ulgi liczy się od kolejnego miesiąca kalendarzowego, a niepełny miesiąc startu również jest wolny od składek społecznych. W praktyce rozpoczęcie działalności np. 2. dnia miesiąca wydłuża okres bez składek społecznych o kilka tygodni.
Przykład w 2026 r.:
- działalność od 1 grudnia 2026 r. — grudzień jest pierwszym miesiącem ulgi, ostatnim maj 2027 r.; preferencyjne składki płaci się od czerwca 2027 r. przez 24 miesiące, do maja 2029 r.,
- działalność od 3 grudnia 2026 r. — za grudzień nie ma składek społecznych, sześć miesięcy ulgi przypada na styczeń–czerwiec 2027 r., a preferencyjna podstawa obowiązuje od lipca 2027 r. do czerwca 2029 r.
Datę rozpoczęcia działalności wskazuje się we wniosku do CEIDG; może być późniejsza niż dzień złożenia wniosku. Proces rejestracji opisujemy w poradniku o tym, jak założyć JDG.
Składka zdrowotna nie podlega ulgom
Przez cały czas trzeba płacić składkę zdrowotną. Jej wysokość zależy od formy opodatkowania, a nie od etapu ulg:
- ryczałt (w IT zwykle 12% lub 8,5%) — w 2026 r. miesięcznie 498,35 zł (roczny przychód do 60 tys. zł), 830,58 zł (od 60 do 300 tys. zł), 1 495,04 zł (ponad 300 tys. zł),
- podatek liniowy — 4,9% dochodu,
- skala podatkowa — 9% dochodu,
- przy skali i podatku liniowym minimum to 432,54 zł miesięcznie (od 1 lutego 2026 r. do 31 stycznia 2027 r.).
Programista na ryczałcie z przychodem ok. 15 000 zł miesięcznie (180 000 zł rocznie) zapłaci więc w 2026 r. 830,58 zł składki zdrowotnej niezależnie od tego, czy korzysta z ulgi na start. Wybór stawki ryczałtu i kodów PKD omawiamy w artykule ryczałt w IT: stawki 12% i 8,5%.
Co po 30 miesiącach
Mały ZUS Plus przysługuje tylko wtedy, gdy przychód z działalności w poprzednim roku nie przekroczył 120 000 zł, a działalność trwała w tym roku co najmniej 60 dni. Przy typowych stawkach w IT (np. 12 000 zł miesięcznie i więcej) ten limit jest przekroczony, więc po zakończeniu preferencyjnej podstawy większość specjalistów przechodzi na pełne składki. Pozostaje jeszcze jedno ułatwienie: wakacje składkowe, czyli możliwość niepłacenia składek społecznych przez jeden dowolny miesiąc roku kalendarzowego, przewidziana dla mikroprzedsiębiorców (nie łączy się z ulgą na start).
Koszty niskiego ZUS — o czym pamiętać
- Brak zasiłków w okresie ulgi na start — bez ubezpieczeń społecznych nie ma prawa do zasiłku chorobowego ani macierzyńskiego z tytułu działalności. Kto planuje w tym czasie powiększenie rodziny, może zrezygnować z ulgi na start i od razu płacić preferencyjne składki z chorobową.
- Niższa emerytura — składki od 1 441,80 zł miesięcznie dają niewielki kapitał emerytalny.
- Dobrowolna chorobowa wymaga terminowości — spóźniona wpłata może spowodować wyłączenie z ubezpieczenia chorobowego.
- Zbieg z etatem — osoba, która równolegle pracuje na umowę o pracę z wynagrodzeniem co najmniej minimalnym, może w ogóle nie płacić składek społecznych z działalności, a jedynie zdrowotną.
Zasady ulg opisują wyjaśnienia ZUS dotyczące ulgi na start i preferencyjnej podstawy oraz serwis Biznes.gov.pl. Szerszy przegląd składek zawiera nasz poradnik ZUS w Polsce.
Jak pomaga Good Balance
Pomagamy wybrać datę rozpoczęcia działalności, sprawdzamy, czy nie zachodzi wyłączenie dotyczące byłego pracodawcy, i pilnujemy przejść między kolejnymi etapami ulg oraz zgłoszeń w ZUS. Rozliczenia JDG prowadzimy w ramach księgowości uproszczonej.