Umowa zlecenie w 2026 r. — zasady, składki ZUS i stawka minimalna

Umowa zlecenie to umowa cywilnoprawna uregulowana w Kodeksie cywilnym (art. 734–751), w której zleceniobiorca zobowiązuje się do wykonania określonej czynności dla zleceniodawcy. W odróżnieniu od umowy o pracę nie podlega Kodeksowi pracy — zleceniobiorca nie ma urlopu wypoczynkowego, nie przysługują mu ustawowe nadgodziny ani ochrona przed wypowiedzeniem. W odróżnieniu od umowy o dzieło jest to umowa starannego działania (nie rezultatu) i podlega składkom ZUS. Poniżej omawiamy zasady rozliczania zlecenia w 2026 r.: minimalną stawkę godzinową, składki, zbiegi tytułów, studentów i rozwiązanie umowy.

Minimalna stawka godzinowa w 2026 r.

Minimalna stawka godzinowa dla umów zlecenia i umów o świadczenie usług (art. 750 Kodeksu cywilnego) obowiązuje od 2017 r. i jest corocznie waloryzowana wraz z minimalnym wynagrodzeniem. W 2026 r. minimalne wynagrodzenie wynosi 4 806 zł, a minimalna stawka godzinowa 31,40 zł.

Z obowiązku stosowania stawki godzinowej są wyłączone m.in. umowy, w których miejsce i czas pracy wybiera samodzielnie zleceniobiorca i który otrzymuje wynagrodzenie prowizyjne, oraz niektóre umowy w opiece ciągłej (np. opieka nad dzieckiem w rodzinie). Dla pozostałych zleceń zleceniodawca ma obowiązek:

• wypłacać wynagrodzenie w sposób zapewniający co najmniej stawkę minimalną;
• prowadzić ewidencję liczby godzin realizacji zlecenia — w umowie lub w osobnym załączniku;
• wypłacać wynagrodzenie co najmniej raz w miesiącu, jeżeli umowa trwa dłużej niż miesiąc.

Zaniżenie stawki podlega karze grzywny w widełkach 1 000–30 000 zł, którą nakłada Państwowa Inspekcja Pracy.

Składki ZUS od zlecenia

Umowa zlecenia jest co do zasady tytułem do obowiązkowego ubezpieczenia:

• emerytalnego i rentowego — obowiązkowe;
• wypadkowego — obowiązkowe, gdy praca jest wykonywana w siedzibie lub miejscu wskazanym przez zleceniodawcę;
• zdrowotnego — obowiązkowe;
• chorobowego — dobrowolne (zleceniobiorca może do niego przystąpić, a wtedy nabywa prawo do zasiłku chorobowego po 90 dniach ubezpieczenia).

Zleceniodawca zgłasza zleceniobiorcę do ZUS na formularzu ZUS ZUA (ubezpieczenia społeczne i zdrowotne) albo ZUS ZZA (tylko zdrowotne, przy zbiegu tytułów), w ciągu 7 dni od rozpoczęcia zlecenia. Składki potrąca od wynagrodzenia brutto i opłaca razem z zaliczką PIT do 20. dnia następnego miesiąca.

Zbieg tytułów — kiedy ZUS tylko od pierwszej umowy

Jeżeli zleceniobiorca ma kilka tytułów do ubezpieczeń społecznych (kilka zleceń, zlecenie + etat, zlecenie + firma), stosuje się zasady tzw. zbiegu tytułów. Najważniejsze reguły w 2026 r.:

• Zlecenie plus etat. Jeżeli zleceniobiorca pracuje równocześnie na umowę o pracę u innego pracodawcy i otrzymuje tam wynagrodzenie w wysokości co najmniej minimalnego, od zlecenia opłaca tylko składkę zdrowotną. Jeśli wynagrodzenie etatowe jest poniżej minimalnego — ZUS należy się od obu tytułów.
• Kilka zleceń. Obowiązkowe składki opłaca się od tej umowy (umów), która jako pierwsza w miesiącu łącznie da podstawę co najmniej równą minimalnemu wynagrodzeniu. Kolejne zlecenia są wtedy objęte tylko składką zdrowotną — chyba że zleceniobiorca złoży wniosek o dobrowolne objęcie składkami społecznymi od wszystkich tytułów.
• Zlecenie plus firma (JDG). Zasady zależą od tego, czy zleceniodawcą jest własny albo były pracodawca oraz czy przedsiębiorca korzysta z ulgi na start, małego ZUS lub pełnego ZUS. Każdy przypadek warto skonsultować indywidualnie.

Zasada minimalnej podstawy dotyczy wyłącznie składek społecznych. Składkę zdrowotną potrąca się zawsze od każdej umowy zlecenia niezależnie od zbiegu — nie ma w niej minimalnej podstawy.

Zlecenie z uczniem albo studentem do 26 lat

Uczeń szkoły ponadpodstawowej oraz student do ukończenia 26. roku życia jest zwolniony z obowiązkowych składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne od umowy zlecenia. Zleceniodawca nie zgłasza takiej osoby do ZUS, nie potrąca składek, a cały przychód wypłaca brutto pomniejszony tylko o zaliczkę PIT (albo w ogóle bez zaliczki, jeśli student korzysta z ulgi PIT dla młodych do ukończenia 26. roku życia, w ramach limitu rocznego 85 528 zł).

Zwolnienie znika z dniem ukończenia 26 lat lub utraty statusu studenta. Zleceniodawca ma wtedy 7 dni na zgłoszenie zleceniobiorcy do ZUS.

Rozliczenie podatkowe — PIT, zaliczka 12%, PIT-11

Przychód z umowy zlecenia opodatkowany jest podatkiem PIT na zasadach ogólnych, z zaliczką 12% (po przekroczeniu progu 120 000 zł rocznego dochodu — 32%). Koszty uzyskania przychodu wynoszą standardowo 20%, chyba że zlecenie wiąże się z przeniesieniem praw autorskich do utworu — wtedy stosuje się koszty 50% (do rocznego limitu 85 528 zł).

Po zakończeniu roku zleceniodawca wystawia zleceniobiorcy informację PIT-11 do końca stycznia (zleceniobiorcy — do końca lutego). Zleceniobiorca rozlicza przychód w zeznaniu PIT-37.

Jeżeli miesięczne wynagrodzenie z pojedynczej umowy zlecenia nie przekracza 200 zł brutto, zleceniodawca pobiera zryczałtowany podatek 12% bez odliczania kosztów i składek, a wypłata nie trafia do PIT-11 — jest to tzw. „mała umowa”.

Jakie prawa ma zleceniobiorca

Prawa zleceniobiorcy wynikają wprost z Kodeksu cywilnego i treści umowy, nie z Kodeksu pracy. W szczególności:

• brak prawa do płatnego urlopu wypoczynkowego;
• brak ochrony przed wypowiedzeniem — stronę może rozwiązać umowę w każdej chwili, jeżeli zapisy umowy nie mówią inaczej (art. 746 Kodeksu cywilnego);
• wynagrodzenie powinno być wypłacone za wykonaną czynność, nawet gdy zlecenie zostało przerwane bez winy zleceniobiorcy — proporcjonalnie do wykonanej pracy;
• prawo do zasiłku chorobowego po przystąpieniu do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego i opłaceniu składek przez 90 dni;
• bezpieczne i higieniczne warunki wykonywania zlecenia — obowiązek z art. 304 Kodeksu pracy odnoszący się do każdego, kto wykonuje pracę na rzecz pracodawcy.

Jeżeli umowa pod nazwą „zlecenie” spełnia cechy stosunku pracy (praca podporządkowana, w ustalonym miejscu i czasie, pod bieżącym kierownictwem, odpłatna, osobiście), PIP może nakazać przekwalifikowanie umowy na umowę o pracę i egzekwować zaległe uprawnienia pracownicze. Praktyczne różnice ze stosunkiem pracy opisujemy w artykule o umowie o pracę.

Rozwiązanie umowy zlecenia

Zasada ogólna z art. 746 Kodeksu cywilnego: każda ze stron może wypowiedzieć zlecenie w każdym czasie. Umowa może jednak ograniczyć to prawo (np. wprowadzić miesięczne wypowiedzenie), ale nie może go wyłączyć w zakresie wypowiedzenia z ważnych powodów. Formę wypowiedzenia strony ustalają w umowie — zalecana jest forma pisemna, aby uniknąć sporów o datę skuteczności.

Przykład rozliczenia zlecenia w 2026 r.

Pan Jan, zleceniobiorca niebędący studentem, bez innych tytułów do ubezpieczeń, otrzymuje w kwietniu 2026 r. wynagrodzenie 5 000 zł brutto. Rozliczenie wygląda następująco:

• Składki społeczne finansowane przez zleceniobiorcę (emerytalna 9,76%, rentowa 1,5%, dobrowolna chorobowa 2,45% — przy przystąpieniu): łącznie około 13,71% × 5 000 zł = 685,50 zł.
• Podstawa do zdrowotnej: 5 000 − 685,50 = 4 314,50 zł.
• Składka zdrowotna 9%: 388,31 zł.
• Koszty uzyskania 20% × (5 000 − 685,50) = 862,90 zł.
• Podstawa opodatkowania: 4 314,50 − 862,90 = 3 451,60 zł (zaokrąglona).
• Zaliczka PIT 12%: 414,19 zł.
• Netto: 5 000 − 685,50 − 388,31 − 414,19 ≈ 3 512 zł.

Wartości mogą się różnić w zależności od tego, czy zleceniobiorca przystąpił do dobrowolnej chorobowej i czy ma zastosowanie kwota zmniejszająca podatek (po złożeniu PIT-2 u płatnika).

Lista kontrolna dla zleceniodawcy

1. Czy ustaliłeś przedmiot zlecenia i wynagrodzenie zgodne z minimalną stawką godzinową?
2. Czy zgłosiłeś zleceniobiorcę do ZUS w ciągu 7 dni (ZUA albo ZZA)?
3. Czy prowadzisz ewidencję godzin realizacji zlecenia?
4. Czy w umowie uwzględniłeś zasady wypowiedzenia i odpowiedzialności?
5. Czy po zakończeniu roku wystawisz PIT-11 w terminie do 31 stycznia?

Jak Good Balance pomaga

Zespół Good Balance przygotowuje i opiniuje umowy zlecenia oraz prowadzi pełną obsługę kadrowo-płacową dla zleceniodawców. W ramach przygotowywania umów dobieramy formę współpracy do rzeczywistego charakteru pracy — czy to zlecenie, dzieło, umowa B2B czy etat. Oferujemy też doradztwo kadrowe i wsparcie przy zbiegach tytułów, naliczaniu składek i zgłoszeniach do ZUS.