Agent ubezpieczeniowy prowadzący jednoosobową działalność w 2026 r. ma dość przewidywalny zestaw formalności: kod PKD 66.22.Z, prowizje zwolnione z VAT i zwykle brak obowiązku kasy fiskalnej. Najwięcej pytań dotyczy ryczałtu, bo ta sama osoba może zapłacić 17% albo 15% — zależnie od tego, czy działa osobiście, czy z pomocą innych osób, i w jakiej roli zawarła umowę. Poniżej wyjaśniamy, od czego zależy każda z tych odpowiedzi.
W jakiej roli Pan lub Pani działa
Zanim wybierze się stawkę podatku, warto ustalić, kim jest się w łańcuchu dystrybucji. W praktyce spotyka się trzy modele:
- agent z własną umową agencyjną z zakładem ubezpieczeń (lub kilkoma — jako multiagent), wpisany do rejestru agentów;
- osoba wykonująca czynności agencyjne na rzecz agenta lub multiagencji, bez bezpośredniej umowy z ubezpieczycielem;
- agencja z zespołem — przedsiębiorca, który zatrudnia lub zleca sprzedaż polis innym osobom.
Te modele często się przenikają. Doświadczony agent może mieć własne umowy z ubezpieczycielami, a jednocześnie rozliczać się z multiagencją za polisy sprzedane w jej imieniu. Od tego zależy przede wszystkim stawka ryczałtu.
Kod PKD 2025: 66.22.Z i kiedy dodać inne
W PKD 2025 podstawową podklasą jest 66.22.Z, obejmująca agentów i brokerów, którzy sprzedają polisy i negocjują umowy ubezpieczenia oraz reasekuracji. Tę podklasę wskazuje się jako przeważającą. Dodatkowe kody przydają się, gdy oferta wychodzi poza samą sprzedaż polis:
- 66.21.Z — przy ocenie ryzyka i szacowaniu szkód, np. obsłudze likwidacji;
- 66.29.Z — przy doradztwie emerytalnym i ubezpieczeniowym niebędącym pośrednictwem;
- 66.19.Z — przy pozostałej działalności wspomagającej usługi finansowe, np. przy pośrednictwie w produktach finansowych innych niż ubezpieczenia.
Sam wpis w CEIDG nie przesądza o podatku, ale powinien być spójny z umowami i fakturami. Więcej o wyborze kodów przeczytają Państwo w poradniku jak wybrać kod PKD.
Ryczałt: 17% czy 15%
Ustawa o zryczałtowanym podatku dochodowym zalicza agentów ubezpieczeniowych do wolnych zawodów — pod warunkiem, że działalność jest wykonywana osobiście. Osobiste wykonywanie oznacza brak zatrudniania na umowę o pracę, zlecenie, o dzieło lub podobną osób wykonujących czynności związane z istotą zawodu. Przychody z takiego wolnego zawodu podlegają stawce 17%.
Stawka 15% dotyczy usług finansowych i ubezpieczeniowych z sekcji K PKWiU, które nie są świadczone w ramach wolnego zawodu. W praktyce to stawka dla:
- agenta, który zaangażował do sprzedaży pracowników lub zleceniobiorców;
- osoby wykonującej czynności agencyjne na rzecz innego agenta, jeśli nie mieści się w definicji wolnego zawodu — definicja wymienia agentów ubezpieczeniowych, więc rozstrzyga treść umów i charakter współpracy;
- innych usług z sekcji K, np. części usług wspomagających.
Asystentka, która wyłącznie umawia spotkania i prowadzi korespondencję, nie wykonuje czynności agencyjnych. Inaczej jest, gdy współpracownik samodzielnie sprzedaje polisy — wtedy warunek osobistego wykonywania przestaje być spełniony.
Przykład: zmiana stawki w trakcie rozwoju
Agentka w 2026 r. osiąga 14 000 zł prowizji miesięcznie, pracując sama — ryczałt wynosi 14 000 × 17% = 2 380 zł. Od lipca zleca sprzedaż polis dwóm osobom na umowach zlecenia. Od tego momentu jej przychody przestają spełniać definicję wolnego zawodu i podlegają stawce 15%. Przy dużych kosztach współpracowników warto przy okazji przeliczyć, czy ryczałt nadal się opłaca w porównaniu z podatkiem liniowym, w którym koszty pomniejszają podstawę.
Przy wyborze formy opodatkowania trzeba też uwzględnić składkę zdrowotną. Na ryczałcie zależy ona od rocznego przychodu i w 2026 r. wynosi miesięcznie 498,35 zł (przychód do 60 000 zł), 830,58 zł (od 60 000 do 300 000 zł) albo 1 495,04 zł (powyżej 300 000 zł). Agentka z przykładu, z rocznymi prowizjami rzędu 168 000 zł, płaci więc 830,58 zł miesięcznie, niezależnie od tego, ile wydaje na prowadzenie agencji.
Jeśli w jednej działalności występują przychody z różnych ról, ewidencja przychodów musi pozwalać przypisać każdą prowizję do stawki — rozliczenia z ubezpieczycielami i z multiagencją dobrze jest księgować oddzielnie. Ogólne zasady opisuje artykuł o ryczałcie i jego stawkach.
VAT: zwolnienie prowizji i jego skutki
Zwolnienie dla usług ubezpieczeniowych i reasekuracyjnych oraz dla pośrednictwa w ich świadczeniu przewiduje pkt 37 w art. 43 ust. 1 ustawy o VAT. Prowizja agenta jest więc fakturowana bez VAT, z podaniem tej podstawy zwolnienia. Agent świadczący wyłącznie takie usługi nie musi rejestrować się jako czynny podatnik VAT.
Zwolnienie ma dwie konsekwencje, o których łatwo zapomnieć:
- Brak odliczenia VAT od zakupów. Podatek z faktur za samochód, telefon czy biuro staje się dla agenta kosztem, bo nie ma VAT należnego, od którego można by go odliczyć.
- Uwaga przy łączeniu usług. Gdy agent zaczyna świadczyć usługi opodatkowane (np. szkolenia sprzedażowe dla innych firm, wynajem, usługi marketingowe), musi pilnować limitu zwolnienia podmiotowego — w 2026 r. 240 000 zł. Ustawa wyłącza z tego limitu większość przychodów zwolnionych z art. 43 ust. 1, ale wprost zastrzega wyjątek dla usług ubezpieczeniowych i reasekuracyjnych, chyba że mają charakter pomocniczy. W praktyce trzeba więc sprawdzić, czy i w jakim zakresie prowizje liczą się do limitu.
Kasa fiskalna
Rozporządzenie w sprawie zwolnień z kas rejestrujących (stosowane do końca 2027 r.) zwalnia usługi finansowe i ubezpieczeniowe z grup PKWiU 64–66 — niezależnie od wysokości obrotów i od tego, czy klientem jest firma, czy osoba prywatna. Obowiązek może powstać, gdy agent zacznie sprzedawać osobom prywatnym inne usługi lub towary, dla których zwolnienie nie przysługuje. Szczegóły zasad opisuje poradnik kto musi mieć kasę fiskalną.
Lista kontrolna przed startem
- Ustalenie roli: własna umowa agencyjna, współpraca z multiagencją czy oba modele.
- Rejestracja w CEIDG z kodem 66.22.Z i kodami dodatkowymi tylko dla realnie planowanych usług.
- Wybór formy opodatkowania — przy ryczałcie decyzja, czy praca będzie wykonywana osobiście.
- Zgłoszenie do ZUS, w tym decyzja o uldze na start lub preferencyjnej podstawie składek.
- Wzór faktury bez VAT z podstawą zwolnienia z art. 43 ust. 1 pkt 37.
- Oddzielna ewidencja prowizji z różnych źródeł, jeśli w grę wchodzą dwie stawki ryczałtu.
Jak Good Balance może pomóc
Pomagamy agentom i multiagencjom wybrać formę opodatkowania, przypisać prowizje do właściwych stawek i poprawnie fakturować usługi zwolnione z VAT. Obsługę jednoosobowej działalności opisuje strona rejestracja i prowadzenie JDG.