Zastrzeżenie numeru PESEL to wpis w państwowym rejestrze zastrzeżeń, który banki, firmy pożyczkowe i notariusze muszą sprawdzić przed określonymi czynnościami. Jeśli numer jest zastrzeżony, umowy kredytu czy sprzedaży mieszkania nie da się zawrzeć, a gdy instytucja mimo to ją podpisze, nie może dochodzić długu od osoby, której dane wykorzystano. Usługa jest bezpłatna, dostępna dla każdej pełnoletniej osoby z numerem PESEL — także cudzoziemca — i można ją w każdej chwili cofnąć, również na określony czas.
Skąd się wziął obowiązek sprawdzania
Rejestr zastrzeżeń wprowadziła ustawa z 7 lipca 2023 r. o zmianie niektórych ustaw w celu ograniczania niektórych skutków kradzieży tożsamości, która dodała odpowiednie przepisy do ustawy o ewidencji ludności, Prawa bankowego, Prawa o notariacie i ustawy o kredycie konsumenckim. Obowiązek weryfikacji po stronie banków, kredytodawców i notariuszy obowiązuje od 1 czerwca 2024 r.
Ważne zastrzeżenie: przepisy bankowe i kredytowe chronią osobę jako konsumenta. Bank musi sprawdzić rejestr przed otwarciem rachunku czy udzieleniem kredytu konsumenckiego, ale ustawa nie nakłada tego obowiązku przy finansowaniu udzielanym firmie. Właściciel JDG powinien więc pilnować także dostępu do swojej bankowości firmowej i podpisu elektronicznego — zastrzeżenie PESEL tego nie zastąpi.
Czego zastrzeżony PESEL nie przepuści
| Kto weryfikuje | Przy jakiej czynności |
|---|---|
| Bank, instytucja kredytowa | zawarcie umowy rachunku, kredytu, pożyczki, leasingu; zwiększenie zadłużenia w istniejącej umowie |
| Bank (wypłata w placówce) | wypłata gotówki w oddziale, jeśli suma wypłat danego dnia przekracza trzykrotność minimalnego wynagrodzenia — w 2026 r. to 14 418 zł |
| Kredytodawca pozabankowy | umowa o kredyt konsumencki i jej zmiana zwiększająca zadłużenie |
| Notariusz | nabycie, zbycie lub obciążenie nieruchomości, użytkowania wieczystego, spółdzielczego prawa do lokalu oraz pełnomocnictwo do takich czynności |
Przy wypłacie gotówki obowiązuje dodatkowy mechanizm: jeśli numer jest zastrzeżony w chwili złożenia dyspozycji, bank wstrzymuje wypłatę na 12 godzin, nawet gdy w tym czasie zastrzeżenie zostanie cofnięte. Przy innych aktach notarialnych notariusz może, ale nie musi, sprawdzić rejestr. Dostęp do rejestru mają też m.in. operatorzy usług telekomunikacyjnych i spółdzielcze kasy oszczędnościowo-kredytowe.
Zastrzeżenie nie wpływa na wizytę u lekarza, przelewy, płatności kartą, wypłaty z bankomatu, podróże ani sprawy w urzędach, w tym w ZUS i urzędzie skarbowym.
Jak zastrzec numer PESEL
Ustawa przewiduje kilka kanałów:
- Elektronicznie — w usłudze ministra cyfryzacji lub w aplikacji mObywatel, po zalogowaniu profilem zaufanym, e-dowodem, podpisem kwalifikowanym albo bankowością elektroniczną. Rejestr odnotowuje chwilę zastrzeżenia co do sekundy.
- Osobiście w dowolnej gminie — na papierowym wniosku z własnoręcznym podpisem. Obywatel Polski potwierdza tożsamość dowodem osobistym, cudzoziemiec — paszportem lub innym dokumentem potwierdzającym tożsamość i obywatelstwo.
- W banku, SKOK-u lub placówce operatora pocztowego — jeśli dany podmiot udostępnia taką usługę. Tymi kanałami można zastrzec numer, ale ustawa nie przewiduje cofania zastrzeżenia w ten sposób.
Gdy choroba lub niepełnosprawność uniemożliwia złożenie wniosku, w gminie może to zrobić pełnomocnik z pełnomocnictwem szczególnym. Za osobę bez zdolności lub z ograniczoną zdolnością do czynności prawnych wniosek może złożyć opiekun prawny albo kurator.
Zastrzeżenie z urzędu
System zastrzega numer automatycznie po zgłoszeniu utraty dowodu osobistego lub podejrzenia, że ktoś bezprawnie posłużył się danymi z dowodu. Jeśli ktoś zgłosił kradzież dokumentu, a później planuje kredyt, musi pamiętać o cofnięciu tego zastrzeżenia.
Cofnięcie zastrzeżenia — na stałe lub czasowo
Cofnięcie jest możliwe online albo w gminie. W kanale elektronicznym można wybrać tryb czasowy, wskazując datę i godzinę, o której numer zostanie automatycznie zastrzeżony ponownie. To najwygodniejsza opcja przed konkretną czynnością.
Przykład: zakup mieszkania na kredyt
- Kilka dni przed złożeniem wniosku kredytowego cofnij zastrzeżenie z ponownym zastrzeżeniem po dacie wizyty w banku.
- Przed podpisaniem umowy kredytu i aktu notarialnego (często tego samego dnia) ponownie cofnij zastrzeżenie, obejmując oba terminy, bo i bank, i notariusz sprawdzają rejestr w chwili czynności.
- Jeżeli planujesz wypłatę dużej kwoty gotówką w oddziale, zrób to po cofnięciu zastrzeżenia — dyspozycja złożona przy aktywnym zastrzeżeniu zostanie wstrzymana na 12 godzin.
- Po transakcji sprawdź w mObywatelu, że numer znów jest zastrzeżony.
Ochrona, gdy ktoś jednak wyłudzi kredyt
Jeżeli w chwili zawarcia umowy numer był zastrzeżony, bank lub kredytodawca nie może domagać się zapłaty od konsumenta ani jego spadkobierców i nie może sprzedać takiej wierzytelności. Ryzyko przechodzi na instytucję, która powinna była sprawdzić rejestr.
Każdy może też zobaczyć w usłudze elektronicznej historię swojego numeru: kiedy był zastrzegany i odblokowywany oraz kto i kiedy weryfikował jego status. To przydatne narzędzie kontroli, szczególnie po utracie dokumentów. Dane w rejestrze nie są usuwane.
Wskazówki dla cudzoziemców
- Z usługi korzysta każda pełnoletnia osoba, której dane są w rejestrze PESEL — niezależnie od obywatelstwa i rodzaju pobytu.
- Do kanału elektronicznego potrzebny jest środek identyfikacji; najczęściej jest to profil zaufany albo logowanie przez bank.
- Przy wizycie w gminie wystarczy paszport lub inny dokument potwierdzający tożsamość i obywatelstwo; obywatele Ukrainy ze statusem UKR mogą okazać dokument, na podstawie którego ustalono ich tożsamość przy nadaniu PESEL.
- Przed otwarciem rachunku w nowym banku lub zakupem nieruchomości trzeba cofnąć zastrzeżenie — inaczej bank lub notariusz odmówi.
Jak może pomóc Good Balance
Wspieramy cudzoziemców w formalnościach życia w Polsce: nadaniu PESEL, założeniu profilu zaufanego, otwarciu rachunku i przygotowaniu do zakupu nieruchomości. Szczegóły w usłudze pomocy w legalizacji i codziennych sprawach w Polsce.