Działalność nierejestrowana daje wyższą kwotę „do ręki”, bo nie ma od niej składek ZUS ani zaliczek na podatek w trakcie roku. Umowa zlecenia jest droższa, ale zapewnia ubezpieczenie zdrowotne, okresy składkowe do emerytury i możliwość przystąpienia do ubezpieczenia chorobowego. O wyborze w dużej mierze decyduje to, czy ma Pan/Pani już inny tytuł do ubezpieczeń — etat, status studenta albo emeryturę.
Nazwa współpracy nie wystarczy
Zanim zacznie się porównywać kwoty, trzeba wyjaśnić częste nieporozumienie. Osoba prowadząca działalność nierejestrowaną, która świadczy usługi firmie na podstawie podpisanej umowy zlecenia lub umowy o świadczenie usług, jest dla ZUS zleceniobiorcą. Firma musi ją wtedy zgłosić do ubezpieczeń i opłacać składki, tak jak przy każdym innym zleceniu. Portal biznes.gov.pl opisuje to wprost na przykładzie osoby, która nie ma innego tytułu do ubezpieczeń.
Działalność nierejestrowana w czystej postaci to więc sprzedaż własnych towarów albo usług wykonywanych na podstawie zamówienia i rachunku, bez umowy zlecenia. Ogólne warunki tej formy, w tym kwartalny limit przychodu, który w 2026 r. wynosi 10 813,50 zł, opisujemy w artykule Działalność nierejestrowana 2026 — limity, zasady i dla kogo.
Co potrąca się przy zleceniu, a co przy nierejestrowanej
| Element | Umowa zlecenia (jedyny tytuł do ubezpieczeń) | Działalność nierejestrowana |
|---|---|---|
| Składka emerytalna | 9,76% po stronie zleceniobiorcy i 9,76% po stronie zleceniodawcy | brak |
| Składka rentowa | 1,5% zleceniobiorca, 6,5% zleceniodawca | brak |
| Ubezpieczenie chorobowe | dobrowolne, 2,45% | brak możliwości z tego tytułu |
| Składka zdrowotna | 9% podstawy | brak |
| Zaliczka na PIT | 12% po kosztach 20%, pobiera zleceniodawca | brak, rozliczenie w PIT-36 po roku |
| Minimalna stawka godzinowa | 31,40 zł brutto w 2026 r. | nie dotyczy, cenę ustala sprzedawca |
Szczegóły samej umowy zlecenia, w tym ewidencję godzin, omawiamy w tekście o umowie zlecenia.
Trzy sytuacje, trzy różne odpowiedzi
Student przed 26. urodzinami
Student lub uczeń szkoły ponadpodstawowej do ukończenia 26 lat nie podlega z umowy zlecenia ani ubezpieczeniom społecznym, ani zdrowotnemu. Zlecenie jest dla niego niemal tak „lekkie” jak nierejestrowana, a dodatkowo to zleceniodawca pilnuje rozliczenia. Przewaga działalności nierejestrowanej sprowadza się tu do swobody: można obsługiwać wielu klientów bez podpisywania z każdym umowy.
Pracownik etatowy, który dorabia
Jeżeli ktoś pracuje na etacie u innego pracodawcy i jego wynagrodzenie wynosi co najmniej minimalną płacę (w 2026 r. 4 806 zł brutto), z dodatkowej umowy zlecenia obowiązkowa jest tylko składka zdrowotna. Różnica między obiema formami wyraźnie się wtedy zmniejsza. Uwaga na wyjątek: zlecenie zawarte z własnym pracodawcą jest oskładkowane tak jak etat.
Osoba bez innego ubezpieczenia
Tu różnica jest największa. Przy zleceniu płaci się pełne składki, ale zyskuje się ubezpieczenie zdrowotne i okresy liczone do emerytury. Przy nierejestrowanej pieniądze są w całości do dyspozycji, lecz z tego tytułu nie powstaje żadne ubezpieczenie — ani zdrowotne, ani emerytalne. Kto nie ma innego tytułu, musi to uwzględnić w kalkulacji.
Przykład: 2 500 zł miesięcznie przez kwartał
Pan Tomasz nie pracuje na etacie i nie studiuje. Przez trzy miesiące 2026 r. będzie prowadził zajęcia sportowe dla dzieci za 2 500 zł miesięcznie. Porównanie dla jednego miesiąca:
- Umowa zlecenia (bez dobrowolnego chorobowego): składki społeczne zleceniobiorcy 281,50 zł, składka zdrowotna 199,67 zł, zaliczka na podatek 213 zł. Na konto wpływa ok. 1 806 zł. Zleceniodawca ponosi dodatkowo własną część składek.
- Działalność nierejestrowana (bez umowy zlecenia, rozliczenie rachunkiem): na konto wpływa 2 500 zł. Za cały kwartał przychód wyniesie 7 500 zł, więc limit 10 813,50 zł zostaje zachowany. Podatek według skali (12% od dochodu, czyli przy braku kosztów 900 zł za kwartał) rozliczy w zeznaniu rocznym, gdzie może go obniżyć kwota zmniejszająca podatek.
Na rękę wygrywa nierejestrowana, ale Pan Tomasz przez ten czas nie ma ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu swojej pracy. Jeżeli nie jest ubezpieczony w inny sposób (np. jako członek rodziny), zlecenie może okazać się rozsądniejsze mimo niższej wypłaty.
Kiedy nierejestrowana nie zastąpi zlecenia
- Gdy zleceniodawca chce umowy z określonymi godzinami, miejscem i wynagrodzeniem godzinowym — taka współpraca i tak zostanie potraktowana jako zlecenie.
- Gdy przychody od jednego zleceniodawcy zbliżają się do limitu kwartalnego. Po jego przekroczeniu trzeba w ciągu 7 dni zarejestrować firmę.
- Gdy działalność wymaga koncesji, zezwolenia lub wpisu do rejestru działalności regulowanej — wtedy nierejestrowana w ogóle nie wchodzi w grę.
- Gdy ważne jest prawo do zasiłku chorobowego. Z działalności nierejestrowanej nie można do niego przystąpić.
Z kolei przy sprzedaży towarów, np. własnego rękodzieła, problem zbiegu ze zleceniem nie występuje: z takiej nierejestrowanej sprzedaży nie płaci się składek, niezależnie od tego, kto kupuje.
Jak podjąć decyzję
- Sprawdzić, czy ma Pan/Pani inny tytuł do ubezpieczeń (etat z co najmniej minimalną płacą, status studenta do 26 lat, ubezpieczenie rodzinne).
- Ustalić, czy klient oczekuje umowy z podporządkowaniem i godzinami, czy wystarczy mu zamówienie i rachunek.
- Oszacować kwartalne przychody i zostawić zapas względem limitu.
- Porównać kwotę „do ręki” z wartością ubezpieczenia zdrowotnego i okresów składkowych.
Jak Good Balance może pomóc
Przeliczamy konkretne warianty współpracy i wskazujemy, kiedy opłaca się przejść na jednoosobową działalność gospodarczą z ulgami na start. Przygotowujemy również umowy zlecenia i umowy o świadczenie usług, które jasno opisują zakres i sposób rozliczenia pracy.