Dodatek pielęgnacyjny to stała dopłata z ZUS do emerytury lub renty, która od 1 marca 2026 r. wynosi 366,68 zł miesięcznie. Dostaje go każdy emeryt lub rencista po ukończeniu 75 lat, a młodsza osoba wtedy, gdy lekarz orzecznik ZUS uzna ją za całkowicie niezdolną do pracy i do samodzielnej egzystencji. Po 75. urodzinach ZUS przyznaje go sam, bez wniosku.
Dwie drogi do dodatku
Podstawą jest art. 75 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Pierwszy warunek jest zawsze ten sam: trzeba mieć już ustalone prawo do emerytury lub renty. Dalej są dwie niezależne ścieżki.
| Sytuacja | Co trzeba zrobić | Czy potrzebne badanie |
|---|---|---|
| Emeryt lub rencista, który skończył 75 lat | nic, ZUS przyznaje dodatek z urzędu | nie |
| Osoba poniżej 75 lat w złym stanie zdrowia | złożyć wniosek z zaświadczeniem lekarskim OL-9 | tak, ocenia lekarz orzecznik ZUS |
Wysokość nie zależy od kwoty emerytury ani od dochodów rodziny. Każda uprawniona osoba dostaje tę samą sumę, a co roku rośnie ona razem z marcową waloryzacją świadczeń.
Co oznaczają pojęcia z orzeczenia
Przed 75. rokiem życia ZUS musi stwierdzić jednocześnie dwie rzeczy. Według art. 12 tej ustawy całkowicie niezdolna do pracy jest osoba, która utraciła zdolność do wykonywania jakiejkolwiek pracy, a nie tylko pracy w swoim zawodzie. Niezdolność do samodzielnej egzystencji (art. 13 ust. 5) orzeka się, gdy stan zdrowia wymaga stałej lub długotrwałej pomocy innej osoby przy podstawowych potrzebach, takich jak jedzenie, poruszanie się po domu, mycie czy ubieranie.
Samo orzeczenie o częściowej niezdolności do pracy albo orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z powiatowego zespołu nie wystarczy. Liczy się ocena dokonana przez lekarza orzecznika lub komisję lekarską ZUS.
Wniosek krok po kroku (osoby przed 75. rokiem życia)
- Poproś lekarza prowadzącego o wypełnienie zaświadczenia o stanie zdrowia na druku OL-9. Musi być wystawione nie wcześniej niż miesiąc przed złożeniem wniosku.
- Dołącz kopie dokumentacji medycznej: wypisy ze szpitala, wyniki badań, opinie specjalistów.
- Złóż wniosek o dodatek pielęgnacyjny w placówce ZUS, pocztą albo elektronicznie przez PUE/eZUS.
- Stawiaj się na badanie u lekarza orzecznika, jeśli ZUS je wyznaczy. Przy poważnym stanie zdrowia możliwe jest badanie w miejscu pobytu.
- Czekaj na decyzję. ZUS wydaje ją w ciągu 30 dni od wyjaśnienia ostatniej okoliczności potrzebnej do rozstrzygnięcia, czyli zwykle po wydaniu orzeczenia.
Dodatek wypłaca się od dnia spełnienia warunków, ale nie wcześniej niż od miesiąca, w którym złożono wniosek (art. 129). Zwlekanie z wnioskiem oznacza więc utratę pieniędzy za miesiące, w których nie złożono dokumentów.
Kiedy dodatek nie przysługuje lub może się skończyć
- Pobyt w zakładzie opiekuńczo-leczniczym lub pielęgnacyjno-opiekuńczym dłuższy niż 2 tygodnie w miesiącu wyklucza wypłatę za ten miesiąc.
- Orzeczenie na czas określony. Niezdolność do pracy orzeka się co do zasady najwyżej na 5 lat, chyba że nie ma rokowań poprawy. Po upływie okresu z orzeczenia trzeba ponownie przejść ocenę, jeśli osoba nie ma jeszcze 75 lat.
- Zbieg z zasiłkiem pielęgnacyjnym z gminy. Te dwa świadczenia się wykluczają. Jeśli ktoś pobierał zasiłek pielęgnacyjny od wójta, burmistrza lub prezydenta miasta, a ZUS przyznał mu dodatek, musi od razu zawiadomić organ gminy, bo inaczej powstanie nienależnie pobrane świadczenie do zwrotu.
Dodatek pielęgnacyjny a zasiłek pielęgnacyjny
Nazwy są podobne, ale to różne świadczenia:
- dodatek wypłaca ZUS (lub inny organ rentowy) razem z emeryturą albo rentą,
- zasiłek przyznaje gmina na podstawie ustawy o świadczeniach rodzinnych, także osobom bez emerytury, np. dzieciom z niepełnosprawnością,
- osoba z prawem do dodatku nie może dostać zasiłku (art. 16 ust. 6–8 ustawy o świadczeniach rodzinnych).
Ustawa o PIT wyłącza dodatki pielęgnacyjne z pojęcia emerytury i renty (art. 12 ust. 7), dlatego nie są one doliczane do opodatkowanej kwoty świadczenia.
Gdy ZUS odmówi
Od orzeczenia lekarza orzecznika przysługuje sprzeciw do komisji lekarskiej ZUS w ciągu 14 dni od doręczenia (art. 14 ust. 2a ustawy emerytalnej). Sprzeciw składa się przez jednostkę ZUS właściwą dla miejsca zamieszkania. Na samą decyzję ZUS można wnieść odwołanie do sądu ubezpieczeń społecznych. Składa się je na piśmie za pośrednictwem ZUS w terminie miesiąca od doręczenia decyzji (art. 477⁹ § 1 Kodeksu postępowania cywilnego); szczegóły podaje pouczenie w decyzji. W sprzeciwie warto odnieść się do konkretnych czynności, w których potrzebna jest pomoc, i dołączyć świeżą dokumentację.
Przykład. Pani Halina ma 68 lat i pobiera emeryturę. Po udarze nie może sama się ubrać ani przygotować posiłku. Córka w kwietniu 2026 r. składa za nią wniosek z zaświadczeniem OL-9 wystawionym pod koniec marca. Lekarz orzecznik w czerwcu stwierdza całkowitą niezdolność do pracy i do samodzielnej egzystencji. ZUS wypłaca dodatek z wyrównaniem od kwietnia, czyli miesiąca złożenia wniosku. Gdyby córka czekała z wnioskiem do czerwca, kwiecień i maj przepadłyby.
Praktyczne wskazówki dla pracodawców i rodzin
Dla firm temat wraca przy pracownikach, którzy opiekują się starszymi rodzicami. Wiedza o dodatku pomaga im uporządkować sprawy w ZUS, a dział kadr może wskazać, gdzie szukać informacji. Warto też pamiętać, że osoby po 75. roku życia nie muszą niczego składać, więc jeśli dodatek się nie pojawił, wystarczy zapytać ZUS o przyczynę.
Źródła: opis dodatku na stronie ZUS, komunikat Prezesa ZUS (M.P. z 2026 r. poz. 220), ustawa o emeryturach i rentach z FUS.
Jak Good Balance może pomóc
Prowadzimy kadry i płace dla firm, w tym sprawy pracowników związane ze świadczeniami ZUS. W ramach usługi obsługi kadrowej pracowników pomagamy uporządkować dokumenty i terminy, a przy sporze z ZUS przygotowujemy sprzeciw lub odwołanie w ramach konsultacji prawnej. Przedsiębiorcom, którzy planują przyszłe świadczenia, polecamy też artykuł o emeryturze przedsiębiorcy.