Emerytura z ZUS to suma zwaloryzowanych składek emerytalnych podzielona przez średnie dalsze trwanie życia w miesiącach. U pracownika składka rośnie razem z pensją, a przedsiębiorca zwykle płaci ją od minimalnej podstawy — niezależnie od tego, czy zarabia 8 tys., czy 40 tys. zł miesięcznie. Dlatego nawet osoby z wysokimi dochodami z działalności mogą po 30 latach otrzymać świadczenie bliskie najniższej emerytury. Poniżej pokazujemy mechanizm na liczbach z 2026 r. i opisujemy, co faktycznie podnosi przyszłą emeryturę.
Wzór, który decyduje o wszystkim
Ustawa o emeryturach i rentach z FUS określa emeryturę jako iloraz dwóch wielkości:
- podstawy obliczenia — sumy składek emerytalnych zapisanych na koncie i subkoncie w ZUS (wraz z waloryzacją oraz ewentualnym kapitałem początkowym),
- średniego dalszego trwania życia dla wieku w dniu przejścia na emeryturę, ogłaszanego co roku przez GUS i wspólnego dla kobiet i mężczyzn.
Według tablicy GUS ogłoszonej w marcu 2026 r. dla osoby w wieku 60 lat przyjmuje się 268,9 miesiąca, a w wieku 65 lat — 222,7 miesiąca. Powszechny wiek emerytalny wynosi 60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn, ale przejście później oznacza dzielenie kapitału przez mniejszą liczbę.
Składki są co roku waloryzowane — za 2025 r. wskaźnik wyniósł 109,81%. Waloryzacja utrzymuje realną wartość kapitału, ale nie zmienia faktu, że punktem wyjścia jest kwota faktycznie wpłacona.
Ile odkłada przedsiębiorca na pełnym ZUS
Składka emerytalna wynosi 19,52% podstawy. Przy minimalnej podstawie dla przedsiębiorców w 2026 r. (5 652 zł) daje to 1 103,27 zł miesięcznie, czyli ok. 13 239 zł rocznie. Przy preferencyjnej podstawie (1 441,80 zł) jest to 281,44 zł miesięcznie, a w okresie ulgi na start — zero.
Symulacja: 30 lat działalności
Poniższe wyliczenie jest uproszczone: przyjmuje stałą podstawę w dzisiejszych pieniądzach i pomija waloryzację powyżej inflacji, kapitał początkowy oraz okresy etatu. Pokazuje jednak skalę różnic.
| Scenariusz (30 lat składek) | Kapitał | Emerytura w wieku 60 lat | Emerytura w wieku 65 lat |
|---|---|---|---|
| Przedsiębiorca, minimalna podstawa 5 652 zł | 397 177 zł | ok. 1 477 zł | ok. 1 783 zł |
| Przedsiębiorca, podstawa 10 000 zł | 702 720 zł | ok. 2 613 zł | ok. 3 155 zł |
| Pracownik z pensją 20 000 zł brutto | 1 405 440 zł | ok. 5 227 zł | ok. 6 311 zł |
Dwie pierwsze kwoty z pierwszego wiersza są niższe od najniższej emerytury, która od 1 marca 2026 r. wynosi 1 978,49 zł brutto. Ustawa podwyższa świadczenie do tej kwoty, ale tylko wtedy, gdy kobieta ma co najmniej 20 lat, a mężczyzna co najmniej 25 lat okresów składkowych i nieskładkowych. Kto ma krótszy staż, dostanie tyle, ile wynika z wyliczenia.
Dlaczego przedsiębiorca dostaje mniej
- Podstawa oderwana od dochodu — składka zależy od zadeklarowanej kwoty, a nie od zysku firmy.
- Ulgi na początku działalności — sześć miesięcy ulgi na start i 24 miesiące preferencyjnych składek oznaczają niemal brak wpłat na emeryturę w pierwszych latach.
- Mały ZUS Plus — niższa podstawa liczona od dochodu przy przychodzie do 120 000 zł rocznie obniża też składkę emerytalną.
- Zawieszenia i przerwy — okresy zawieszenia działalności nie są okresami składkowymi.
Co realnie podnosi emeryturę
1. Wyższa deklarowana podstawa składek
Każde dodatkowe 1 000 zł podstawy to 195,20 zł miesięcznie więcej na koncie emerytalnym. Po 30 latach daje to w uproszczeniu ok. 70 272 zł kapitału, czyli ok. 316 zł miesięcznej emerytury przy przejściu w wieku 65 lat. Koszt jest jednak wyższy niż sama składka emerytalna, bo od wyższej podstawy liczy się też składkę rentową, chorobową (jeśli jest opłacana), wypadkową i na Fundusz Pracy. Wyższe składki społeczne zmniejszają podstawę opodatkowania lub przychód, co częściowo łagodzi ten koszt.
2. Późniejsze przejście na emeryturę
Pięć lat pracy po osiągnięciu 60 lat to nie tylko dodatkowe składki, ale też dzielnik mniejszy o ok. 46 miesięcy. W symulacji z minimalną podstawą różnica między emeryturą w wieku 60 a 65 lat przekracza 300 zł miesięcznie, mimo identycznego kapitału.
3. Dodatkowe oszczędzanie poza ZUS
IKZE, IKE czy własne inwestycje nie zależą od decyzji ustawodawcy w sprawie waloryzacji i można je dopasować do płynności firmy. IKZE dodatkowo obniża podatek dochodowy — przedsiębiorcy przysługuje wyższy limit wpłat niż pracownikom.
4. Pilnowanie stażu
Dla prawa do podwyższenia do najniższej emerytury liczy się staż 20 lub 25 lat. Okresy pracy za granicą, studiów czy urlopów wychowawczych mogą mieć znaczenie, dlatego warto co kilka lat sprawdzić w eZUS informację o stanie konta.
Jak Good Balance może pomóc
Przy obsłudze jednoosobowej działalności pomagamy dobrać podstawę składek do celów emerytalnych i możliwości firmy, policzyć koszt podwyższenia oraz zaplanować dodatkowe oszczędzanie z uwzględnieniem podatku. Rozliczenia składek i ulg prowadzimy w ramach księgowości uproszczonej; ogólne zasady składek opisujemy w artykule o ZUS w Polsce.