Po ostatniej racie leasingu operacyjnego przedsiębiorca wybiera, czy samochód trafi do majątku firmy, czy do majątku prywatnego. Wykup na firmę daje koszt (jednorazowo lub przez amortyzację) i odliczenie części VAT, ale późniejsza sprzedaż jest przychodem firmowym. Wykup prywatny nie daje kosztów, a mimo to sprzedaż przed upływem 6 lat i tak zostanie opodatkowana jak sprzedaż w działalności.
Wykup to odrębna transakcja
Faktura wykupu nie jest kolejną ratą leasingową. Z podatkowego punktu widzenia przedsiębiorca kupuje używany samochód od leasingodawcy po cenie określonej w umowie, zwykle niewielkiej w porównaniu z pierwotną wartością auta. Wynikają z tego trzy konsekwencje:
- decyzja „firma czy prywatnie” zapada przy tej konkretnej fakturze – sposób rozliczania rat jej nie przesądza;
- limity wartości samochodu osobowego w kosztach liczy się od nowa, od ceny wykupu;
- od chwili wykupu biegną nowe terminy: 6 lat w podatku dochodowym i 60 miesięcy korekty w VAT.
Ogólne zasady rozliczania auta w działalności (użytek mieszany, ryczałt, opłaty) opisuje osobny artykuł o samochodzie osobowym w JDG. Tutaj skupiamy się wyłącznie na momencie wykupu i jego skutkach na kolejne lata.
Wariant 1: samochód zostaje w firmie
Koszt wykupu
Jeżeli cena wykupu nie przekracza 10 000 zł netto, można ją zaliczyć do kosztów jednorazowo. Powyżej tej kwoty samochód wprowadza się do ewidencji środków trwałych i amortyzuje. Indywidualna, 30-miesięczna stawka dla używanych środków transportu wymaga wykazania, że przed nabyciem auto używał podmiot inny niż podatnik przez co najmniej 6 miesięcy – przy wykupie auta, którym jeździł sam przedsiębiorca, ten warunek zwykle nie jest spełniony, więc w grę wchodzi stawka z wykazu.
Limit od ceny wykupu
Odpisy od samochodu osobowego są kosztem tylko do limitu wartości. W 2026 r. wynosi on 225 000 zł dla aut elektrycznych i wodorowych, 150 000 zł dla aut spalinowych o emisji CO2 poniżej 50 g/km oraz 100 000 zł przy emisji równej lub wyższej niż 50 g/km. Ponieważ cena wykupu jest zwykle niska, limit rzadko ogranicza ten koszt.
VAT i eksploatacja
Przy użytku mieszanym odlicza się 50% VAT z faktury wykupu i z wydatków eksploatacyjnych, a 75% wydatków na używanie auta (netto plus nieodliczony VAT) trafia do kosztów. Pełne odliczenie wymaga używania auta wyłącznie w działalności, ewidencji przebiegu i zgłoszenia VAT-26.
Wariant 2: wykup do majątku prywatnego
Faktura może być wystawiona z NIP firmy, a samochód i tak może trafić do majątku prywatnego – decyduje to, czy wydatek zostanie ujęty w księgach. Przy wykupie prywatnym:
- nie ma kosztu wykupu ani amortyzacji,
- nie odlicza się VAT z faktury wykupu,
- paliwo, serwis, opony i ubezpieczenie nie są kosztem firmy.
Ten wariant ma sens głównie wtedy, gdy auto naprawdę będzie służyć rodzinie przez wiele lat i nie jest potrzebne w działalności.
Pułapka 6 lat przy sprzedaży auta wykupionego prywatnie
Ustawa o PIT traktuje jako przychód z działalności sprzedaż rzeczy ruchomych, które były używane w firmie na podstawie umowy leasingu (art. 14 ust. 2 pkt 19), nawet jeśli przed sprzedażą zostały z działalności wycofane. Wyjątek od ogólnej zasady „pół roku i bez podatku” nie działa, dopóki między pierwszym dniem miesiąca następującego po wycofaniu a dniem sprzedaży nie upłynie 6 lat (art. 10 ust. 2 pkt 4).
W praktyce oznacza to, że od ceny sprzedaży – bez pomniejszenia o koszt wykupu, którego nie rozliczono w firmie – płaci się podatek według formy opodatkowania działalności:
| Forma opodatkowania | Podatek od ceny sprzedaży w okresie 6 lat |
|---|---|
| Skala podatkowa | 12% lub 32% (plus składka zdrowotna od dochodu) |
| Podatek liniowy | 19% |
| Ryczałt | 3% przychodu |
Przykład. Przedsiębiorca na podatku liniowym wykupił auto prywatnie za 8 000 zł w marcu 2026 r. i sprzedaje je sąsiadowi w 2027 r. za 70 000 zł. Cała kwota 70 000 zł jest przychodem z działalności, więc podatek wyniesie około 13 300 zł. Gdyby wykupił auto na firmę, mógłby rozliczyć koszt wykupu i odliczyć część VAT, a przychód z późniejszej sprzedaży i tak byłby firmowy.
Wniosek: wykup prywatny nie chroni przed podatkiem przy szybkiej sprzedaży. Opłaca się raczej wtedy, gdy auto zostanie w rodzinie na dłużej niż 6 lat.
Sprzedaż auta wykupionego na firmę
- VAT: czynny podatnik VAT wystawia fakturę z 23% VAT od pełnej ceny, także gdy przy wykupie odliczył tylko połowę podatku.
- Korekta na plus: jeśli sprzedaż następuje w ciągu 60 miesięcy od wykupu, ustawa o VAT uznaje, że do końca okresu korekty auto było wykorzystywane wyłącznie w działalności. Daje to prawo do korekty – czyli dodatkowego odliczenia – części VAT z faktury wykupu (art. 90b ustawy o VAT).
- Podatek dochodowy: przychodem jest cena sprzedaży, a kosztem niezamortyzowana część wartości. Na ryczałcie stawka wynosi 3%.
- Kupujący: przy zakupie od czynnego podatnika VAT z fakturą nie płaci podatku od czynności cywilnoprawnych. Przy zakupie od osoby prywatnej zapłaciłby 2% PCC.
Lista kontrolna przed podpisaniem wykupu
- Czy auto będzie dalej używane w działalności, a jeśli tak – wyłącznie czy mieszanie?
- Czy planowana jest sprzedaż w ciągu 6 lat? Jeśli tak, wykup prywatny zwykle się nie opłaca.
- Jaka jest cena wykupu: do 10 000 zł (koszt jednorazowy) czy więcej (środek trwały)?
- Jaka jest emisja CO2 – od tego zależy limit 100 000 zł albo 150 000 zł.
- Czy firma jest czynnym podatnikiem VAT i czy zmieni się sposób użytkowania auta (VAT-26)?
- Czy biuro rachunkowe wie, którą decyzję Pan lub Pani podjął, zanim faktura trafi do księgi?
Jeśli rozważa Pan lub Pani sprzedaż auta leasingodawcy i ponowny leasing, warto przeczytać o leasingu zwrotnym.
Jak może pomóc Good Balance
Przed wykupem liczymy oba warianty na danych z Pana lub Pani firmy, a po decyzji prawidłowo ujmujemy fakturę, środek trwały i VAT. Prowadzimy pełną księgowość oraz księgowość uproszczoną dla przedsiębiorców korzystających z leasingu.