Z etatu na JDG: plan przejścia dla programisty w 2026 r.

Przejście z umowy o pracę na jednoosobową działalność gospodarczą to dla programisty przede wszystkim decyzja o terminach: kiedy rozwiązać umowę, kiedy zarejestrować firmę i komu wystawiać pierwsze faktury. Najwięcej kosztuje jeden błąd — rozpoczęcie działalności na rzecz dotychczasowego pracodawcy bez sprawdzenia, jak to wpływa na wybór podatku i ulgi w ZUS. Poniżej opisujemy kolejne etapy i ograniczenia obowiązujące w 2026 r.

Najpierw odpowiedź na pytanie: dla kogo będzie Pan/Pani pracować?

Przepisy podatkowe i składkowe rozróżniają dwie sytuacje. Pierwsza to działalność dla nowych zleceniodawców, z którymi nie łączył Pana/Panią stosunek pracy. Druga to tak zwana współpraca z byłym pracodawcą, czyli świadczenie w ramach firmy tych samych czynności, które wykonywał Pan/Pani jako pracownik w bieżącym lub poprzednim roku kalendarzowym.

W drugim przypadku nie chodzi o nazwę stanowiska ani opis na fakturze, ale o rzeczywisty zakres pracy. Jeżeli programista dalej rozwija ten sam system, w tym samym zespole i na podobnych zasadach, urząd skarbowy i ZUS uznają go za osobę pracującą dla byłego pracodawcy, nawet jeśli umowa nazywa się inaczej.

Ograniczenia przy dotychczasowym pracodawcy

Kontynuacja tych samych zadań dla firmy, w której był Pan/Pani zatrudniony, zamyka kilka korzystnych rozwiązań:

• Podatek liniowy 19% — można go wybrać dopiero od roku następującego po roku, w którym pracował Pan/Pani dla tej firmy na podstawie umowy o pracę. Jeżeli ktoś wybierze liniowy mimo tego zakazu, zostanie rozliczony według skali za cały rok.
• Ryczałt od przychodów ewidencjonowanych — nie przysługuje osobie świadczącej usługi na rzecz byłego pracodawcy w zakresie wcześniejszych obowiązków pracowniczych, w roku zatrudnienia i w roku kolejnym.
• Ulga na start — sześć miesięcy bez składek społecznych nie przysługuje, gdy wykonuje się dla byłego pracodawcy to, co robiło się u niego jako pracownik w bieżącym lub poprzednim roku kalendarzowym.
• Preferencyjne składki ZUS — ten sam warunek dotyczy obniżonej podstawy wymiaru na 24 miesiące.

W praktyce osoba, która w czerwcu 2026 r. zmienia umowę o pracę na kontrakt z tą samą firmą, w 2026 r. może rozliczać się wyłącznie według skali podatkowej (12% i 32%, kwota wolna 30 000 zł), w 2027 r. może już wybrać podatek liniowy (ryczałt nadal jest wyłączony), a od pierwszego miesiąca płaci pełne składki społeczne. Ryczałt staje się dostępny od 2028 r., jeżeli w 2027 r. nie było już umowy o pracę z tą firmą.

Sama współpraca z dawnym pracodawcą jest dozwolona. Ograniczenia znikają, gdy zakres usług w firmie wyraźnie różni się od obowiązków z etatu, na przykład gdy była pracownica działu utrzymania systemów prowadzi dla firmy szkolenia albo przeprowadza audyt kodu innego projektu. Taki podział warto opisać w umowie i dokumentować w praktyce.

Ryzyko uznania kontraktu za stosunek pracy

Drugi problem przy przejściu „w tym samym miejscu” dotyczy nie podatków, lecz prawa pracy. Jeżeli po zmianie umowy programista nadal ma przełożonego, wyznaczone godziny, obowiązek osobistego wykonywania zadań i urlop zatwierdzany jak w dziale kadr, inspektor pracy lub ZUS może zakwalifikować tę współpracę jako zatrudnienie. Konsekwencje i sposoby ograniczenia ryzyka opisujemy w artykule o umowie B2B uznanej za stosunek pracy.

Kolejność kroków przy zmianie formy pracy

1. Sprawdzenie warunków obecnej umowy. Okres wypowiedzenia, zakaz konkurencji, klauzule o prawach autorskich i ewentualne premie wypłacane po zakończeniu roku wpływają na datę rozpoczęcia działalności.
2. Ustalenie, czy pierwszy zleceniodawca jest byłym pracodawcą. Od tej odpowiedzi zależy, które formy opodatkowania i ulgi wchodzą w grę.
3. Wybór kodów PKD i formy opodatkowania. Dla wielu usług programistycznych ryczałt wynosi 12%, ale stawka zależy od dokładnego zakresu usług — szczegóły w artykule o ryczałcie 12% i 8,5% w IT.
4. Rejestracja w CEIDG. Wniosek jest bezpłatny; w tym samym formularzu można wskazać formę opodatkowania i zgłoszenie do ZUS.
5. Decyzja w sprawie VAT. Klienci z Polski zwykle oczekują faktur z VAT, a współpraca z firmą zagraniczną wymaga zwykle rejestracji do VAT UE.
6. Konto firmowe, ewidencja i biuro rachunkowe. Pierwsze rozliczenia zaliczek i składek przypadają już w miesiącu po rozpoczęciu działalności.

Okres przejściowy: etat i firma jednocześnie

Część osób zakłada działalność jeszcze w okresie wypowiedzenia. Jeżeli z umowy o pracę otrzymuje Pan/Pani co najmniej minimalne wynagrodzenie (w 2026 r. 4 806 zł brutto), z tytułu działalności płaci się wyłącznie składkę zdrowotną, a składki społeczne opłaca pracodawca od pensji. Minimalna miesięczna składka zdrowotna przy skali lub podatku liniowym wynosi w roku składkowym od lutego 2026 r. 432,54 zł.

Po rozwiązaniu umowy o pracę obowiązek opłacania składek społecznych z działalności powstaje od następnego dnia. Pełne składki społeczne bez zdrowotnej, liczone od minimalnej podstawy, wynoszą w 2026 r. 1 926,76 zł miesięcznie.

Czego nie ma w działalności, a było na etacie

Porównując stawki, warto uwzględnić świadczenia, które zapewniał pracodawca:

• płatny urlop wypoczynkowy i wynagrodzenie za czas choroby wypłacane przez pracodawcę,
• automatyczne ubezpieczenie chorobowe — przedsiębiorca przystępuje do niego dobrowolnie i dopiero po okresie wyczekiwania nabywa prawo do zasiłku,
• ochronę przed wypowiedzeniem i okres wypowiedzenia,
• dofinansowanie sprzętu, szkoleń czy opieki medycznej, które przy działalności stają się kosztem firmy.

Przykład rachunku: stawka 140 zł netto za godzinę przy 160 godzinach daje 22 400 zł przychodu miesięcznie. Od tej kwoty trzeba odjąć podatek, składki społeczne, składkę zdrowotną, księgowość oraz rezerwę na około miesiąc bez przychodu w roku (urlop, choroba, przerwy między projektami). Dopiero wynik po tych pozycjach można uczciwie porównać z wynagrodzeniem netto na etacie.

Jak Good Balance może pomóc

Przed złożeniem wypowiedzenia analizujemy umowę, planowany zakres usług i relację z dotychczasowym pracodawcą, aby wskazać dostępne formy opodatkowania i ulgi ZUS. Następnie rejestrujemy działalność i prowadzimy jej rozliczenia — więcej w opisie usługi zakładania i obsługi jednoosobowej działalności. Gdy zakres usług jest niejednoznaczny, pomagamy przygotować wniosek o interpretację indywidualną.