Połączenie spółek polega na tym, że cały majątek jednej lub kilku spółek przechodzi na inną spółkę, a spółki przejmowane znikają z rejestru bez likwidacji. Procedurę opisuje Kodeks spółek handlowych (art. 491 i nast.), a jej sercem jest plan połączenia, uchwały wspólników i wpis w KRS. Dla małych spółek z o.o. przepisy przewidują kilka uproszczeń, które potrafią skrócić proces o kilka tygodni.
Kto może się łączyć i w jaki sposób
Spółki kapitałowe (m.in. sp. z o.o. i spółka akcyjna) mogą łączyć się między sobą oraz ze spółkami osobowymi. Spółka osobowa — poza spółką komandytowo-akcyjną — nie może jednak być spółką przejmującą ani nowo zawiązaną. Spółki osobowe łączą się między sobą tylko przez zawiązanie spółki kapitałowej lub komandytowo-akcyjnej albo przez przejęcie przez spółkę komandytowo-akcyjną. Nie może brać udziału w połączeniu spółka w upadłości ani spółka w likwidacji, która zaczęła już dzielić majątek.
Kodeks zna dwa tryby:
- przejęcie — spółka przejmująca zostaje, a przejmowana przekazuje jej majątek; wspólnicy przejmowanej dostają udziały lub akcje przejmującej,
- zawiązanie nowej spółki — wszystkie łączące się spółki znikają, a ich majątek trafia do nowego podmiotu.
Obok udziałów wspólnicy mogą otrzymać dopłaty w gotówce, ale łącznie nie więcej niż 10% wartości bilansowej przyznanych udziałów (przy przejęciu) albo 10% ich wartości nominalnej (przy nowej spółce).
W praktyce małych firm zdecydowanie częstsze jest przejęcie: łatwiej zachować numer KRS, NIP, umowy z klientami i rachunki bankowe jednej ze spółek.
Dokumenty, które trzeba przygotować
Plan połączenia
Plan uzgadniają na piśmie zarządy łączących się spółek. Musi zawierać co najmniej formę prawną, firmę i siedzibę każdej spółki, sposób łączenia, stosunek wymiany udziałów lub akcji wraz z dopłatami, zasady przyznania udziałów, dzień, od którego nowe udziały dają prawo do zysku, prawa przyznane wspólnikom o szczególnych uprawnieniach oraz ewentualne szczególne korzyści dla członków organów.
Załącznikami do planu są:
- projekty uchwał o połączeniu,
- projekt zmian umowy spółki przejmującej (albo umowa lub statut nowej spółki),
- ustalenie wartości majątku spółki przejmowanej na dzień w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku o ogłoszenie planu,
- oświadczenie o stanie księgowym spółki na ten sam dzień, sporządzone tymi samymi metodami i w tym samym układzie co ostatni bilans roczny.
Sprawozdanie zarządu i opinia biegłego
Zarząd każdej spółki pisze sprawozdanie uzasadniające połączenie pod względem prawnym i ekonomicznym, zwłaszcza przyjęty parytet wymiany. Plan bada biegły wyznaczony przez sąd rejestrowy na wspólny wniosek spółek; ma na opinię najwyżej dwa miesiące. Jeżeli wszyscy wspólnicy każdej ze spółek wyrażą zgodę, można zrezygnować ze sprawozdania, z obowiązku informowania o zmianach w majątku albo z badania przez biegłego.
Procedura krok po kroku
- Analiza wstępna — sprawdzenie umów z klauzulami zmiany kontroli, zezwoleń, kredytów i skutków podatkowych.
- Uzgodnienie i podpisanie planu połączenia przez zarządy wraz z załącznikami.
- Zgłoszenie planu do sądu rejestrowego każdej ze spółek, razem z wnioskiem o wyznaczenie biegłego (o ile badanie jest wymagane).
- Ogłoszenie planu w Monitorze Sądowym i Gospodarczym najpóźniej miesiąc przed zgromadzeniem, które ma głosować nad połączeniem. Zamiast tego spółka może bezpłatnie udostępnić plan na swojej stronie internetowej — nieprzerwanie od co najmniej miesiąca przed zgromadzeniem aż do jego zakończenia.
- Dwukrotne zawiadomienie wspólników — pierwsze nie później niż miesiąc przed dniem podjęcia uchwały, drugie co najmniej dwa tygodnie po pierwszym.
- Udostępnienie dokumentów wspólnikom: planu, sprawozdań finansowych i sprawozdań zarządu z działalności za trzy ostatnie lata obrotowe, załączników do planu, sprawozdań zarządu i opinii biegłego.
- Uchwały o połączeniu w każdej spółce — większością trzech czwartych głosów reprezentujących co najmniej połowę kapitału zakładowego (umowa może przewidywać surowsze warunki), w formie protokołu notarialnego.
- Wnioski do KRS — o wpis wzmianki o uchwale w rejestrze spółki przejmowanej oraz o wpis połączenia w rejestrze spółki przejmującej. Wnioski składa się elektronicznie przez Portal Rejestrów Sądowych.
- Wpis połączenia — dzień wpisu w rejestrze spółki przejmującej to dzień połączenia. Spółka przejmowana zostaje z urzędu wykreślona.
Przy pełnej procedurze łącznie z okresem oczekiwania na biegłego i sąd proces trwa zwykle kilka miesięcy. Najdłuższe są etapy zależne od sądu, więc kompletność wniosków ma większe znaczenie niż tempo przygotowania dokumentów.
Uproszczone ścieżki dla mniejszych spółek
| Sytuacja | Co odpada |
|---|---|
| Spółka przejmuje swoją spółkę jednoosobową | Uchwała spółki przejmującej (chyba że zażąda jej wspólnik z co najmniej 1/20 kapitału), parytet wymiany, sprawozdanie zarządu i biegły; plan musi być ogłoszony lub udostępniony co najmniej miesiąc przed wnioskiem o rejestrację |
| Spółki siostrzane — ten sam wspólnik ma 100% udziałów w obu, bez przyznania nowych udziałów | Parytet wymiany i biegły; po stronie spółki przejmowanej nie ma sprawozdania zarządu ani uchwały |
| Spółka przejmująca ma co najmniej 90% (ale nie 100%) kapitału przejmowanej | Uchwała w spółce przejmującej (z wyjątkiem spółki publicznej), sprawozdanie zarządu i biegły |
| Łączą się spółki z o.o., których wspólnikami są wyłącznie osoby fizyczne — łącznie nie więcej niż 10 | Ogłoszenie planu, biegły i dwukrotne zawiadomienie, o ile żaden wspólnik nie zgłosi sprzeciwu w ciągu miesiąca od zgłoszenia planu do sądu |
Przykład: właścicielka prowadzi dwie spółki z o.o. — jedną do sprzedaży, drugą do usług serwisowych — i w obu ma 100% udziałów. Chce zostawić jedną spółkę i jedną księgowość. W trybie dla spółek siostrzanych nie musi ustalać parytetu ani wnioskować o biegłego, a uchwałę podejmuje tylko w spółce przejmującej. Pozostaje plan połączenia, jego udostępnienie co najmniej miesiąc przed zgromadzeniem, protokół notarialny i wniosek do KRS.
Skutki połączenia: wierzyciele, pracownicy, podatki
- Sukcesja — spółka przejmująca z dniem połączenia wstępuje we wszystkie prawa i obowiązki przejmowanej, w tym co do zasady w zezwolenia, koncesje i ulgi, chyba że ustawa lub decyzja stanowi inaczej.
- Ochrona wierzycieli — majątki spółek są zarządzane oddzielnie do czasu zaspokojenia lub zabezpieczenia wierzycieli, którzy w ciągu sześciu miesięcy od ogłoszenia o połączeniu zażądali na piśmie zapłaty.
- Pracownicy — przechodzą do spółki przejmującej na zasadach przejścia zakładu pracy z Kodeksu pracy; zarząd powinien z wyprzedzeniem poinformować ich o terminie i skutkach.
- Podatki — połączenie może być neutralne w CIT, ale tylko po spełnieniu ustawowych warunków, w tym istnienia uzasadnionej przyczyny ekonomicznej. Straty spółki przejmowanej co do zasady nie przechodzą na przejmującą. Przed podpisaniem planu warto zlecić analizę podatkową, a w razie wątpliwości rozważyć wniosek o interpretację.
- Kontrola koncentracji — jeżeli łączny obrót uczestników w poprzednim roku przekracza 1 mld euro na świecie lub 50 mln euro w Polsce, zamiar trzeba zgłosić Prezesowi UOKiK. Połączenia w ramach jednej grupy kapitałowej są z tego obowiązku wyłączone.
Uchwałę o połączeniu można zaskarżyć tylko w terminie miesiąca od jej podjęcia, a po dniu połączenia — wyłącznie przeciwko spółce przejmującej. Zastrzeżenia dotyczące samego parytetu wymiany nie są podstawą do zaskarżenia.
Połączenie czy likwidacja?
Jeżeli jedna ze spółek przestała być potrzebna, połączenie bywa szybsze niż likwidacja spółki z o.o.: nie trzeba spieniężać majątku ani czekać na wierzycieli przed wykreśleniem, a kontrakty i zasoby przechodzą automatycznie. Likwidacja ma sens, gdy majątek ma zostać rozdzielony między wspólników, a działalność zakończona.
Jak Good Balance może pomóc
W ramach usługi zmian w spółkach przygotowujemy plan połączenia z załącznikami, projekty uchwał i wnioski do KRS, a także koordynujemy pracę z notariuszem i biegłym. Przed rozpoczęciem procedury proponujemy konsultację, na której dobieramy najprostszy dopuszczalny tryb i oceniamy skutki podatkowe.