Potocznie mówi się o „karcie stałego pobytu”, ale prawnie chodzi o zezwolenie na pobyt stały, po którego udzieleniu wojewoda wydaje kartę pobytu ważną 10 lat. Zezwolenie jest bezterminowe i nie przysługuje każdemu, kto długo mieszka w Polsce — ustawa o cudzoziemcach zamyka je w zamkniętej liście sytuacji, m.in. dla osób z Kartą Polaka, polskiego pochodzenia czy małżonków obywateli polskich. Cudzoziemiec, który po prostu mieszka i pracuje w Polsce od pięciu lat, zwykle ubiega się o inny dokument: zezwolenie na pobyt rezydenta długoterminowego UE.
Kto może ubiegać się o pobyt stały
Zezwolenie udziela się na wniosek, jeżeli cudzoziemiec mieści się w jednej z grup określonych w ustawie. Najczęściej spotykane w praktyce to:
| Podstawa | Warunki |
|---|---|
| Karta Polaka | ważna Karta Polaka i zamiar osiedlenia się w Polsce na stałe; bez opłaty skarbowej |
| Polskie pochodzenie | udokumentowane pochodzenie i zamiar stałego osiedlenia się |
| Małżonek obywatela polskiego | co najmniej 3 lata małżeństwa przed złożeniem wniosku oraz co najmniej 2 lata nieprzerwanego pobytu w Polsce bezpośrednio przed wnioskiem na podstawie zezwolenia na pobyt czasowy związanego z tym małżeństwem (lub ochrony międzynarodowej, zgody humanitarnej) |
| Dziecko obywatela polskiego | pozostaje pod władzą rodzicielską rodzica z obywatelstwem polskim |
| Dziecko cudzoziemca z pobytem stałym lub rezydenta UE | pod władzą rodzicielską, urodzone po udzieleniu zezwolenia rodzicowi albo w czasie jego legalnego pobytu w Polsce |
| Uchodźca, ochrona uzupełniająca, zgoda humanitarna | co najmniej 5 lat nieprzerwanego pobytu na tej podstawie |
Ustawa wymienia też osoby z azylem, ofiary handlu ludźmi spełniające dodatkowe warunki oraz osoby z długotrwałą zgodą na pobyt tolerowany. Przewiduje także ścieżkę dla posiadaczy zezwolenia na pracę w zawodzie pożądanym dla polskiej gospodarki, ale według wyjaśnień MOS jest ona obecnie niedostępna, bo nie wydano rozporządzenia z listą takich zawodów.
Pobyt stały a rezydent długoterminowy UE — częsta pomyłka
Oba zezwolenia są bezterminowe i oba kończą się wydaniem karty pobytu na 10 lat, ale opierają się na innych przesłankach:
- pobyt stały wynika z więzi z Polską (pochodzenie, rodzina, ochrona) i nie zawsze wymaga wcześniejszego pobytu,
- rezydent długoterminowy UE wymaga co najmniej 5 lat legalnego i nieprzerwanego pobytu bezpośrednio przed wnioskiem, stabilnego i regularnego dochodu, ubezpieczenia zdrowotnego oraz potwierdzonej znajomości języka polskiego (co najmniej poziom B1).
Przykład: programista z Indii, który od sześciu lat pracuje w Polsce na podstawie kolejnych zezwoleń na pobyt czasowy i pracę, nie spełnia żadnej przesłanki pobytu stałego. Jego ścieżką jest rezydent długoterminowy UE. Z kolei obywatelka Ukrainy z Kartą Polaka może złożyć wniosek o pobyt stały nawet krótko po przyjeździe.
Jak złożyć wniosek — etapy
- Ustalenie podstawy i zebranie dowodów: akt małżeństwa, Karta Polaka, dokumenty potwierdzające pochodzenie, decyzje o wcześniejszych zezwoleniach.
- Wniosek elektroniczny w Module Obsługi Spraw (MOS), podpisany przez cudzoziemca, wraz z załącznikami. Formularz zawiera m.in. informacje o podróżach zagranicznych z ostatnich 5 lat i o zobowiązaniach podatkowych.
- Termin złożenia — wniosek musi trafić do urzędu, zanim skończy się dotychczasowa podstawa legalnego pobytu; ostatni dzień tej podstawy jest jeszcze w terminie.
- Opłata skarbowa 640 zł, płatna z chwilą złożenia wniosku. Brak wpłaty kończy się wezwaniem, a następnie zwrotem wniosku. Opłaty nie pobiera się m.in. od posiadaczy ważnej Karty Polaka i osób z azylem.
- Wizyta w urzędzie wojewódzkim na wezwanie: okazanie paszportu, pobranie odcisków palców, złożenie wzoru podpisu.
- Decyzja wojewody doręczana poza MOS; od odmowy przysługuje odwołanie do Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców.
- Odbiór karty pobytu po uprawomocnieniu się decyzji i uiszczeniu opłaty za kartę.
Jeżeli wniosek złożono prawidłowo w czasie legalnego pobytu, dalszy pobyt uważa się za legalny do dnia, w którym decyzja stanie się ostateczna. Wojewoda wydaje bezpłatne zaświadczenie o złożeniu wniosku, generowane w MOS.
Co daje pobyt stały i o czym pamiętać po decyzji
- Praca i działalność — osoba z pobytem stałym może pracować bez zezwolenia na pracę i prowadzić działalność gospodarczą na tych samych zasadach co obywatel polski; o zakładaniu firmy piszemy w artykule o firmie zakładanej przez cudzoziemca.
- Bezterminowość zezwolenia — samo zezwolenie nie wygasa; co 10 lat wymienia się tylko kartę, na wniosek złożony przed upływem jej ważności.
- Aktualność danych — zmiana nazwiska, adresu czy obywatelstwa wymaga wymiany karty.
- Dłuższe wyjazdy — opuszczenie Polski na okres przekraczający 6 lat prowadzi do cofnięcia zezwolenia, dlatego przed emigracją warto sprawdzić skutki.
Najczęstsze błędy
- Wniosek o pobyt stały składany po pięciu latach pracy bez szczególnej podstawy — kończy się odmową i stratą opłaty.
- Liczenie okresu małżeństwa od zamieszkania razem, a nie od daty ślubu, albo pobyt na innym zezwoleniu niż związane z małżeństwem.
- Złożenie wniosku po upływie legalnego pobytu.
- Niepełna dokumentacja polskiego pochodzenia, której urząd nie uzna bez dodatkowych dowodów.
Jak Good Balance może pomóc
Sprawdzamy, czy przysługuje Panu/Pani zezwolenie na pobyt stały, przygotowujemy wniosek w MOS i dokumenty oraz towarzyszymy w kontaktach z urzędem. Jeśli właściwą ścieżką okazuje się zezwolenie na pobyt rezydenta długoterminowego UE, prowadzimy także tę procedurę.