Wskaźnik nexus określa, jaka część dochodu z kwalifikowanego prawa własności intelektualnej może być opodatkowana stawką 5% w IP Box. Wynosi od 0 do 1 i zależy od tego, kto wykonał prace badawczo-rozwojowe: sam podatnik i podmioty niepowiązane podnoszą wskaźnik, a podmioty powiązane i zakup gotowego prawa go obniżają. Programista pracujący samodzielnie zwykle osiąga nexus równy 1, ale jeden kontrakt z firmą członka rodziny może go mocno zmniejszyć.
Wzór i jego logika
Art. 30ca ust. 4 ustawy o PIT wyznacza kwalifikowany dochód jako iloczyn dochodu z kwalifikowanego prawa i wskaźnika:
nexus = (a + b) × 1,3 / (a + b + c + d)
Litery oznaczają koszty faktycznie poniesione przez podatnika na: a — własną działalność badawczo-rozwojową, b — wyniki prac kupione od podmiotów niepowiązanych, c — wyniki prac kupione od podmiotów powiązanych, d — zakup kwalifikowanego prawa. Jeżeli wynik przekracza 1, przyjmuje się 1.
Wzór pochodzi z rekomendacji OECD dotyczących preferencji dla własności intelektualnej. Ich celem jest, by niską stawkę dostawał ten, kto rzeczywiście prowadzi prace twórcze, a nie ten, kto kupuje gotowe wyniki w grupie powiązanych firm. Mnożnik 1,3 daje pewien zapas: niewielki udział kosztów c i d nie musi obniżać wskaźnika poniżej 1.
Pozostałe warunki ulgi — działalność badawczo-rozwojowa, forma opodatkowania, rozliczenie w zeznaniu — omawia artykuł IP Box — ulga 5% dla programistów.
Które konkretne wydatki trafiają do poszczególnych liter, a które są z wzoru wyłączone, opisujemy w artykule Koszty bezpośrednie w IP Box.
Trzy zasady liczenia
Osobno dla każdego prawa
Nexus liczy się odrębnie dla dochodu z każdego kwalifikowanego prawa. Gdy przypisanie dochodu do pojedynczych praw nie jest możliwe, ustawa pozwala liczyć go dla tego samego rodzaju produktu lub usługi albo ich grupy. Przy kilku programach rozwijanych dla różnych klientów może więc powstać kilka wskaźników o różnej wartości.
Narastająco przez lata
Według objaśnień Ministerstwa Finansów z 15 lipca 2019 r. wskaźnik oblicza się kumulatywnie: do wzoru wchodzą koszty z kolejnych lat rozwijania danego prawa, a nie tylko z bieżącego roku. Można uwzględnić także koszty poniesione po 31 grudnia 2012 r., jeżeli dotyczą tego samego prawa i są udokumentowane. Wysokie koszty z litery c w jednym roku obniżą więc wskaźnik również w latach następnych.
Tylko koszty zapłacone
Objaśnienia rozumieją koszt faktycznie poniesiony jako uregulowane zobowiązanie, w tym przez potrącenie. Niezapłacona na 31 grudnia faktura podwykonawcy wejdzie do wzoru dopiero w roku zapłaty.
Cztery przykłady
| Sytuacja | a | b | c | d | Nexus |
|---|---|---|---|---|---|
| Programista pracuje sam, kupuje sprzęt i licencje | 15 000 zł | 0 | 0 | 0 | 1 |
| Część kodu pisze niezależny podwykonawca | 15 000 zł | 25 000 zł | 0 | 0 | 1 |
| Część kodu pisze firma małżonka (podmiot powiązany) | 15 000 zł | 0 | 25 000 zł | 0 | 0,49 |
| Programista kupuje prawa do biblioteki i ją rozwija | 15 000 zł | 0 | 0 | 10 000 zł | 0,78 |
W trzecim wierszu: 15 000 × 1,3 = 19 500 zł, podzielone przez 40 000 zł daje 0,4875, czyli w zaokrągleniu 0,49. W czwartym: 19 500 / 25 000 = 0,78.
Ile to kosztuje w podatku
Załóżmy, że dochód z kwalifikowanego prawa w 2026 r. wynosi 200 000 zł, a pozostałe dochody przedsiębiorca rozlicza podatkiem liniowym 19%.
- Nexus 1: całe 200 000 zł opodatkowane stawką 5%, czyli 10 000 zł podatku.
- Nexus 0,49: 98 000 zł według stawki 5% (4 900 zł) i 102 000 zł według 19% (19 380 zł) — łącznie 24 280 zł.
Różnica przekracza 14 000 zł rocznie, a z powodu narastającego liczenia może się powtarzać w kolejnych latach. Dlatego zanim zleci się prace podmiotowi powiązanemu, warto policzyć wpływ na wskaźnik. Ceny w takich transakcjach muszą przy tym odpowiadać warunkom rynkowym.
Co, jeśli kosztów prawie nie ma
Przy programiście, którego jedynym wkładem jest własna praca, licznik i mianownik mogą być bliskie zera. Praca własna nie jest kosztem i nie wchodzi do wzoru. Ministerstwo w objaśnieniach zakłada, że u osób fizycznych, których prace opierają się głównie na własnej pracy, wskaźnik będzie najczęściej równy 1 lub bliski 1, bo nie ponoszą one kosztów z liter c i d.
Ustawa nie rozstrzyga jednak wprost sytuacji, w której nie ma żadnego kosztu. Bezpieczniej zadbać, by w ewidencji wystąpiły udokumentowane koszty litery a — sprzęt, oprogramowanie, narzędzia używane przy tworzeniu prawa — i w razie wątpliwości potwierdzić sposób liczenia w interpretacji indywidualnej.
Najczęstsze błędy przy liczeniu
- Liczenie wskaźnika tylko z kosztów bieżącego roku zamiast narastająco.
- Jeden wskaźnik dla całej działalności mimo kilku odrębnych praw.
- Wpisanie podwykonawcy powiązanego do litery b, bo „ma własną firmę”.
- Wliczanie do wzoru najmu biura, odsetek czy prowizji bankowych.
- Ujmowanie faktur niezapłaconych na koniec roku.
Dane do wzoru powinny wynikać wprost z odrębnej ewidencji, opisanej w artykule Ewidencja IP Box.
Jak Good Balance może pomóc
Liczymy wskaźnik nexus narastająco dla każdego prawa, sprawdzamy powiązania z podwykonawcami i przygotowujemy dane do zeznania. Gdy sytuacja jest nietypowa, np. przy zerowych kosztach lub zakupie praw, przygotowujemy wniosek o interpretację indywidualną.