Rozwód w Polsce orzeka wyłącznie sąd okręgowy, na podstawie pozwu jednego z małżonków, gdy rozkład pożycia małżonków jest zupełny i trwały. Opłata od pozwu wynosi 600 zł, a połowa wraca, jeśli sąd na zgodny wniosek stron nie orzeka o winie. Poniżej opisujemy kolejne etapy sprawy, sytuację małżeństw z udziałem cudzoziemców oraz skutki wyroku dla majątku, nazwiska i podatków.
Kiedy sąd może orzec rozwód
Kodeks rodzinny i opiekuńczy stawia jeden warunek pozytywny: rozkład pożycia musi być zupełny (ustały więzi uczuciowe, fizyczne i gospodarcze) oraz trwały (nic nie wskazuje na powrót do wspólnego życia). Nawet wtedy sąd odmówi rozwodu, jeżeli:
- ucierpiałoby na nim dobro wspólnych małoletnich dzieci,
- orzeczenie byłoby z innych powodów sprzeczne z zasadami współżycia społecznego,
- żąda go małżonek wyłącznie winny rozkładu, a drugi nie wyraża zgody — chyba że odmowa zgody jest w danych okolicznościach sprzeczna z zasadami współżycia społecznego.
Jeżeli rozkład jest zupełny, ale nie ma pewności co do jego trwałości, alternatywą jest separacja. Na zgodne żądanie małżonków bez wspólnych małoletnich dzieci sąd orzeka ją w postępowaniu nieprocesowym, a opłata od wniosku wynosi 100 zł.
Czy sprawa może toczyć się w Polsce — małżeństwa z cudzoziemcami
Kodeks postępowania cywilnego przewiduje jurysdykcję polskich sądów w sprawach małżeńskich m.in. wtedy, gdy:
- oboje małżonkowie mieli ostatnie miejsce zamieszkania lub zwykłego pobytu w Polsce, a przynajmniej jedno z nich nadal tu mieszka lub przebywa,
- powód mieszka lub zwykle przebywa w Polsce od co najmniej roku przed wniesieniem pozwu,
- powód jest obywatelem polskim i mieszka w Polsce od co najmniej sześciu miesięcy,
- oboje małżonkowie są obywatelami polskimi.
Dodatkowo sąd bierze pod uwagę przepisy unijne i umowy międzynarodowe, które w sprawach z udziałem obywateli innych państw mogą mieć pierwszeństwo. W praktyce małżonkowie z Ukrainy, Białorusi czy Indii mieszkający w Polsce od dłuższego czasu najczęściej mogą rozwieść się przed polskim sądem. Osobną kwestią jest uznanie polskiego wyroku w państwie pochodzenia — warto sprawdzić to przed złożeniem pozwu.
Który sąd i ile to kosztuje
Sprawy o rozwód rozpoznają sądy okręgowe. Pozew składa się w sądzie, w którego okręgu małżonkowie mieli ostatnie wspólne miejsce zamieszkania, jeśli choć jedno z nich nadal tam mieszka lub przebywa. W innym przypadku właściwy jest sąd miejsca zamieszkania pozwanego, a dopiero gdy i tego brak — sąd miejsca zamieszkania powoda.
| Pozycja | Kwota lub zasada |
|---|---|
| Opłata od pozwu o rozwód | 600 zł |
| Zwrot przy rozwodzie bez orzekania o winie na zgodny wniosek | połowa opłaty, po uprawomocnieniu wyroku |
| Cofnięcie pozwu na skutek pojednania w pierwszej instancji | zwrot całej opłaty |
| Zasądzenie alimentów na rzecz małżonka lub podział majątku w wyroku | opłata stosunkowa od zasądzonych alimentów (od zobowiązanego); przy podziale majątku — opłata jak od wniosku o podział |
| Wywiad środowiskowy kuratora, mediacja zlecona przez sąd | wydatki rozliczane w kosztach sprawy |
Przebieg sprawy krok po kroku
- Pozew. Zawiera żądanie rozwodu, stanowisko w sprawie winy, propozycje dotyczące dzieci (władza rodzicielska, kontakty, alimenty) i ewentualnie wspólnego mieszkania. Dołącza się odpis skrócony aktu małżeństwa i akty urodzenia dzieci; dokumenty zagraniczne wymagają tłumaczenia przysięgłego.
- Odpowiedź pozwanego. Pozwany może zgodzić się na rozwód, sprzeciwić się mu albo sam żądać rozwodu lub separacji w tym samym postępowaniu. Odrębny pozew wzajemny nie jest dopuszczalny.
- Mediacja lub zawieszenie. Jeżeli są widoki na utrzymanie małżeństwa, sąd może skierować strony do mediacji albo — tylko raz w toku sprawy — zawiesić postępowanie.
- Postępowanie dowodowe. Sąd ustala przede wszystkim okoliczności rozkładu pożycia i sytuację dzieci; może zlecić wywiad środowiskowy. W sprawie bez orzekania o winie i bez sporu o dzieci zwykle wystarcza przesłuchanie stron.
- Wyrok. Sąd rozwiązuje małżeństwo i obowiązkowo rozstrzyga o władzy rodzicielskiej, kontaktach z dzieckiem i kosztach jego utrzymania. Pisemne porozumienie rodziców uwzględnia, jeśli jest zgodne z dobrem dziecka.
- Uprawomocnienie. Po upływie terminu na apelację wyrok staje się prawomocny; dopiero od tej chwili małżeństwo przestaje istnieć, a sąd przesyła informację do urzędu stanu cywilnego.
Z orzekaniem o winie czy bez
Sąd co do zasady ustala, czy i który małżonek ponosi winę rozkładu. Na zgodne żądanie obojga zaniecha tego, a skutki są takie, jakby nikt nie był winny. Wybór ma praktyczne konsekwencje:
- czas i koszty — sprawa bez orzekania o winie bywa zakończona na jednej rozprawie, spór o winę oznacza świadków i kolejne terminy,
- alimenty między byłymi małżonkami — małżonek niewinny lub niewyłącznie winny może żądać alimentów, jeśli znajduje się w niedostatku; wobec małżonka wyłącznie winnego drugi może domagać się ich nawet bez niedostatku, gdy rozwód istotnie pogorszył jego sytuację,
- zwrot połowy opłaty — tylko przy zgodnym wniosku o zaniechanie orzekania o winie.
Co zmienia prawomocny wyrok
- Majątek — wspólność majątkowa ustaje. Podziału majątku sąd może dokonać w wyroku rozwodowym na wniosek małżonka, jeśli nie opóźni to nadmiernie sprawy; zwykle robi się to później, umową lub w osobnym postępowaniu.
- Nazwisko — od zmiany obowiązującej od 8 października 2025 r. małżonek, który zmienił nazwisko przy ślubie, ma rok od uprawomocnienia wyroku na powrót do poprzedniego nazwiska przez oświadczenie przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego lub konsulem.
- Podatki — wspólne rozliczenie PIT wymaga pozostawania w małżeństwie i we wspólności majątkowej przez cały rok podatkowy. W roku, w którym wyrok się uprawomocnił, byli małżonkowie rozliczają się już osobno.
- Firma i dokumenty — przedsiębiorca powinien zaktualizować dane w CEIDG po zmianie nazwiska, a cudzoziemiec z kartą pobytu wydaną w związku z małżeństwem — sprawdzić, czy jego podstawa pobytu nadal jest aktualna.
Jak Good Balance może pomóc
W ramach konsultacji prawnej pomagamy ocenić, czy sprawa może toczyć się w Polsce, przygotować pozew i dokumenty oraz zaplanować kwestie majątkowe. Porozumienia rodzicielskie i umowy o podział majątku przygotowujemy w ramach sporządzania umów, a cudzoziemcom, których pobyt był związany z małżeństwem, doradzamy w sprawie dalszej legalizacji pobytu.